Beni bilirsin, kelimelerle aram iyidir.

Ama senin yanında kelimelerim eksiliyor. Sanki içimde büyüyen şey dile gelirse birden küçülecekmiş gibi…

Bu yüzden sustum çoğu zaman.

Sustukça da sana daha derin bağlandım.

İnsan birini ne zaman sever, biliyor musun? Onu düşündüğünde kalbi hızlandığı için değil yalnızca. Onun canının yanma ihtimaline bile dayanamadığı zaman sever.

seven anlar…

Senin yüzünde beliren en ufak bir gölgeyi, gözlerindeki o durgunluğu fark ettiğim ilk gün anladım bunu. Kimse fark etmedi, kimse anlamadı. Ben gördüm, ben anladım… Ve çaresizce hiçbir şey yapamadım.

Ama biliyor musun? Bu çaresizliğin içinde bile sana yakın hissettim kendimi.

Bazen kalabalığın ortasında duruyorsun. Konuşuyorsun. Gülüyorsun. Herkes seni dinliyor. Ben de dinliyorum ama herkes gibi değil, başka bir yerden. Sesinin tonuna takılıyorum. Kelimelerinin arasındaki o küçük boşluklara. Bir cümleyi bitirirken derin ama hafifçe nefes alışına…

Bunları bilmek bir hak vermiyor insana.

daha çok sevdirdiğini fark ettiriyor.

“Sende var mıyım?”

Bu soru geceleri büyüyor. Sana yazamadıklarım arasında dolaşıyor. Söylemeye cesaret edemediğim cümlelerin kenarında duruyor. Çünkü sana “ben”i anlatmak, “sen”i kaybetmek riskini de içinde taşıyor. Ve ben, henüz sahip olmadığım, avuçlarıma almadığım bir şeyi kaybetmekten bile korkuyorum.

Sen fark etmiyorsun. Fark etmemenin suç olmadığını biliyorum. Çünkü sana hiçbir zaman içimdeki bu sensiz yangını göstermedim. İçten içe büyüyen bu fırtınayı hiçbir zaman göstermedim, hep çekindim.

Hep ölçülüydüm. Hep dengeli. Hep dostça…

Oysa kalbim hiç oralı değildi.

Bir akşam adımı söyledin. Sadece adımı… Ama o an sanki dünya biraz yavaşladı, adeta ekseninden fırlamış gibiydi. İnsan sevdiği kişinin ağzından kendi adını duyunca neden böylesine bocalar ki?

Sanki o iki hece,

bir ok gibi saplanır ruhumun en derin yerine.

Ben sana doğru durmadan yürüdüm, tek bir adım dahi atmadan.

Yaklaştım, aramızdaki mesafeleri değiştirmeden.

Bu nasıl mümkün olur, bilmiyorum ama oldu.

;

Belki bir gün dönüp geriye baktığında, yanında sessizce duran birini hatırlarsın.

Fazla konuşmayan, ama senin her zerrene kadar dinleyen.

Fazla yaklaşmayan, ama hiçbir zaman uzağına düşmeyen..

İşte o bendim.

Seni sevmek; kafiyeli bir şiir gibi muntazam, kusursuz ve süslü bir güzellik değil. Abartılı değil, yabancılıktan çok uzak... Bir çiçek bırakmak gibi de değil kapına. Daha çok, üşüdüğünü düşündüğüm karanlık bir gecede, içim titreyerek sana dua etmek gibi. Senin hiç haberinin olmadığı, sessiz ve derin bir özenle..

“Yok muyum?”

Belki gerçekten yokum.

Belki hayatının hiçbir yerine dokunmadım.

Belki hayatında özel bir yerim hiç olmadı.

Ama şunu bilmeni isterdim,

Ateşini kaybetmiş, kaybolduğunu sanan bir ruh, sende kendi yuvasını bulduğunu hissetti.

Seni incitmekten sakınan,

dokunmaya bile kıyamayan,

çocuksu bir masumiyetle sevdi seni.

Sesini çıkarmadan, bir karşılık beklemeden, talep etmeden.

​Sadece aynı gökyüzünün altında, seninle yan yana nefes alabilmenin tesellisiyle

yalnızca varlığına şükrederek

;

Ve eğer bir gün gözlerin benimkilerde bir an fazla kalırsa,

belki o zaman anlarsın

ben çoktan buradaydım.

R’ hic erat

Bir esere bakarken gözlerinizi kısıp karanlığa alışmasını beklediğiniz oldu mu hiç? Eğer karşınızda bir Tenebrizm eseri duruyorsa, ressam sizden tam olarak bunu ister. Çünkü burada ışık bir aydınlatma aracı değildir; zifiri bir karanlığın içinden çıkan dramatik bir tiyatro sahnesidir.

Peki, izleyeni ilk bakışta olduğu yere çivileyen bu büyüleyici teknik nasıl doğdu, kelimelerden tablolara nasıl bir yol katetti?

Etimoloji:

Tenebrizm kelimesi, İtalyanca tenebroso sözcüğünden türemiştir. Tenebroso ise aslen Latince karanlık, kasvetli veya gizemli anlamına gelen tenebrae köküne dayanır.

​Ancak Tenebrizm'i sıradan bir karanlık resim yapma tekniği olarak tanımlamak yanlış olur. Buradaki karanlık; pasif bir arka fon değil, kompozisyonun ana kaynağıdır. Işık ise sadece objeleri görünür kılmaz, onları karanlığın içinde farklı bir bakış açısıyla görmemizi sağlar.

Bu kısımda, Chiaroscuro(ışık-gölge) ile Tenebrizm arasındaki ince çizgiyi söylemeden geçemeyiz.

Pek çok sanat eleştirmeni ve meraklısı bu iki kavramı birbiriyle karıştırır. Fakat aralarında çok belirgin bir çizgi vardır:

Chiaroscuro (Işık-Gölge): Leonardo da Vinci veya Titian gibi ustalarda gördüğümüz, formlara derinlik ve hacim kazandırmak için ışık ile gölgenin yumuşakça birbirine yedirildiği, hacimsel bir geçiş tekniğidir.

Tenebrizm: Yumuşak geçişleri reddeder. Işık ile karanlık arasında aşırı bir kontrast yaratır. Işık, sanki karanlık bir odanın kapısı aniden aralanmış veya gün ışığı vurmuş gibi kompozisyonun üzerine gözükmektedir.

16. ​yüzyılın sonları 17. yüzyılın başlarında Rönesans'ın dünyası artık sanatçılara dar gelmeye başlamıştı. Üstelik Katolik Kilisesi, Reform hareketlerine karşı Karşı-Reform hamlesini başlatmıştı. Kilise, halkın zihnine değil, doğrudan duygularına ve vicdanına hitap edecek, onları sarsacak bir sanata ihtiyaç duyuyordu.

İşte Tenebrizm, tam bu kaosun ve arayışın ortasında doğdu. Sanatçılar artık idealize edilmiş insan bedenleri değil; acı çeken, korkan, şaşıran, kanlı ve gerçek insanları resmetmek istiyorlardı. Karanlık, insan ruhunun trajedisini saklamak; ışık ise o trajediyi aniden ifşa etmek için en güçlü silahtı.

​Caravaggio (1571–1610)

Tenebrizm denince akla gelen ilk isim hiç kuşkusuz Michelangelo Merisi da Caravaggio’dur. Roma sokaklarının hem bir suçlusu hemde dahisi olan Caravaggio, dini sahneleri resmederken azizler için sokaktaki dilencileri, hırsızları ve hatta sudan çıkarılmış cesetleri model olarak kullandı. Karanlık arka planlar sayesinde izleyicinin dikkatini dağıtacak tüm gereksiz detayları yok etti ve gözü doğrudan insan dramına odakladı.

​Artemisia Gentileschi (1593–1656)

Caravaggio’nun takipçisi olan Artemisia, Tenebrizm’e bambaşka bir psikolojik derinlik kattı. Yaşadığı ağır travmaların ve dönemin sanat dünyasının baskısını, tuval üzerindeki şiddetli ışık-gölge oyunlarıyla birer intikam ve güç gösterisine dönüştürdü. Sanatını bir silah olarak kullanmıştır. Genç yaşta uğradığı tecavüzün ardından dönemin ağır mahkeme süreçlerine ve işkencelerine göğüs geren sanatçı, yaşadığı travmayı Judith Holofernes'in Başını Keserken gibi başyapıtlarında kurban değil, adaleti sağlayan güçlü kadın figürleri resmederek sanata dönüştürmüştür. Floransa Sanat Akademisi'ne kabul edilen ilk kadın üye olarak tarihe geçmiştir.

​Georges de La Tour (1593–1652)

​Fransız usta La Tour, Tenebrizm’i Caravaggio’nun vahşi sahnelerinden çıkarıp daha sakin bir sessizliğe taşıdı. Onun tablolarındaki karanlık, genellikle tek bir mum ışığıyla delinir. Işık kaynağının tabloda bizzat görünmesi, figürlere farklı bir yorum kazandırır.

Tenebrizm tekniğinin kullanıldığı başka eserler;

Daha pek çok bu tekniğin kullanıldığı eserlerin bulunmasıyla beraber, isterseniz incelemeleri üzerine başka bir yazı paylaşabilirim

Son olarak minik bir tüyo söylemek isterim. Bir gün yolunuz Tenebrizm etkisindeki bir Barok tabloya düşerse, müzelerin ışıklandırmalarına aldanmayın. Telefonunuzun ekran ışığını tamamen kısıp kameradan tabloya bakın veya gözlerinizi biraz kısıp bakabilirsiniz. Ortamın yapay aydınlatması çekildiğinde, karanlığın içinden tek kaynaklı ışığın ne kadar derin bir etki yarattığını çok daha net hissedeceksiniz.

Bu yazı; 2025’te katılmış bulunduğum bir söyleyişinin, tenebrizm üzerine aldığım notların etkisiyle yazdığım, bilgilendirme amaçlı bir yazıdır. Buraya kadar okuduysanız, çok teşekkür ederim.

𝓡𝓯𝓮

73’

For the Damaged Koda-Blonde Redhead

uyarı: yazıda rahatsız edici ve herkese uygun olmayan sahneler olabilir.

Sevgili karanlığım,

Derdime biçare dermanım,

Varlığımın Sancısına;

Elemler içerisindeyim

Çırpınışlarım faydasız

Battıkça boğuluyorum

Bu kin ve kan gözyaşlı havuzda.

Artık takatim kalmadı,

Biçareme deva bulmaya,

Elimin ardına koymadan,

yazacağım sancıma;

Beyaz önlüğüm yerine giydim bir mahkum elbisesi,

Ensemde bir katilin nefesi,

İçimde bir parça teselli,

Ve içindeyim zihnimin zifiri hücresi,

Nihayeti cehennemin dibi…

;

Bir çocuk öldürmüşüm.

KATİL

Büyük harflerle kazıdılar bunu alnıma. Bir çocuk öldürmüşüm. Hiç acımadan… Aynı çocuğu 5 kez kalbinden bıçaklamış, göğüs kafesini talan etmişim. Parçalarını zihnimin köşelerine öylece savurup fırlatmışım.

KATİL

Yazık… Ne cenazesi oldu biçarenin ne de bir mezarı,

Ne de kaybolmuş cesedinin üzerine bir kasımpatı…

Elias Novak

Daha bu dünyanın nasıl bir yer olduğunu bilmeyen küçücük bir çocuk.

Hayır hayır silin bu satırları

Elias Novak

Zalimce katledilen bir çocuktu.

KATİL KATİL KATİL

;
;
;

Sevgili Sancım,

Hücrenin sağır edici alarmı vurmaya başladı yine. Bu saatlerde, parmaklıkların arasından çürümüş başlar uzanır. Kendi ellerindeki kurumuş kanı bile silmeden, yüzüme tükürmek için sıraya girer, bağırırlar:

‘‘ Cehennemde cayır cayır yan kahrolasıca! ’’

‘‘ Ateşin bol olsun! ’’

‘‘ Çocuk katili! ’’

Çocuk katili.

Bilmiyorlar.

;

Sevgili sancım,

Burası böyledir, önce lügatinden tezat kelimesini sileceksin.

Ellerimde küflenmeye yüz tutmuş kelepçelerimle bu rutubet ve kan kokulu koridorlardan tam yedi kez geçtim. Hepsinde bir benliğimi terk ettim. Her geçişimde bu koca betondan duvarlar, ciğerimi sıkan bir tabuta dönüştü. Üzerimdeki mahkum elbisesine bakıyorum. Bu benim talan olmuş sırtıma geçirilen ikinci gömleğim. İlki üstüne başkalarının sürdüğü kanla lekelenen masumiyetin iftirası gibi yapışan gömleğimdi. Şimdi bir yenisi daha geçirdiler.

Kimse sormadı bu kanın kime ait olduğunu

Kimse bakmadı göğsümdeki o izin, başkasının parmak izi olduğuna.

Ruhum taşırken sırtında başkasının kırbacını,

Dilde katil dediler, bilmeden içimdeki acıyı.

Elime bıçağı tutuşturup boğdular çığlığımı,

Yankılanır hâlâ ayak izleri, duyan yok yandığımı.

Ne kulak verdiler ne baktılar derine,

Hüküm biçildi eldeki kan izine.

;

Karşı hücremde dili koparılmış bir adam var. Laf aramızda, başkalarının nefeslerini alıp kelimelerini çaldı diye kopardılar dilini. Yarın benimle aynı sehpaya yürüyecek ama sessizliği ile bana bakarken gözlerindeki tezadı görüyorum. Sabah olmadan zehirleyecek kendini. Aptalın teki, kurtulduğunu sanacak. Karşısında ona bu denli bakan kişiyi gerçekten görseydi ne demek istediğimi anlardı.

Dünya, kelimeleri çalanın dilini koparırken, masumiyetimi çalanlara cellat elbisesi dikti.

Bu satırları yazmadan az evvel gardiyandan küçük bir mum getirmesini rica ettim. Önce anlamlandıramayan ardından aşağılayıcı bir bakış attı. Anlamıyorlar, taşın ve insanın bu kadar çürüdüğü bir yerde, insani tek bir sıcaklık aradım. Mum yandıkça damlayan erimiş balmumu, benim dökemediğim gözyaşlarım oldu. Biraz da olsa buldum o cansız varlığın eriyişinde en büyük teselliyi.

Şimdi hücrenin ışıkları kapanıyor. Mumum sönmek üzere. Işıklar çekildikçe yarınımı söyleyeceğim karanlığa… Yazamıyorum artık sancıma.

İlmik boynuma geçmeden evvel,

Karanlığıma emanetle…

Valsko Aine.

Saat: 2.37

;

;

;

Uzaktan vuruyor on iki pare çan sesi,

zamanın boynuma geçirdiği o son akşam yemeği.

Koridorun kan kokulu taşlarında sürünen zincir sesleri değil, çocukluğuma attığım yalınayak adımların sesi. Parmaklıkların arasından çürümüş başlarını uzatıp yüzüme tükürmek için sıraya girenlerin nefretinde yıkanıyorum. Sırtımda üçüncü gömleğim. Bu sefer üzerime kurtuluşumun kumaşını geçirdiler... Ahşap basamakları tırmanırken ne korku var içimde ne de bir pişmanlık. Celladın nasırlı elleri dokunuyor tenime, yağlı ilmik bir yılan gibi dolanıyor şahdamarıma. Aşağıdaki kalabalık kudurmuşçasına bağırıyor:

“KATİL!”

KATİL ve…

Bense göğsümün ortasındaki o 5 bıçak yarasına, içimdeki o en sessiz mezara eğilip fısıldıyorum:

​Özür dilerim… Seni başkalarının kirli ellerine bırakmamak için, kendi ellerimle katletmek zorunda kaldım.

​Tam ayaklarımın altındaki tahta çekilecekken, cellat elini kol çubuğuna koymuşken duruyorum. Kalabalık bir anlık uğultusunu kesiyor. Başımı gökyüzüne kaldırıp, boğazımdaki ilmiği zorlayarak, son kez gülümsüyorum.

Kalabalıktan birileri dayanamayıp tekrardan bağırıyor ve herkes ona eşlik ediyor.

KATİL!

KATİL!

KATİL!

KATİL

​Rüzgar kesiliyor, vakit tamam. Başgardiyanın elindeki mühürlü dosyada bir suçlunun adı çiziliyor. Cellat haykırıyor son gerçeği boşluğa

MAKTUL: Valsko Aine.

Ölüm tarihi: 22.18.17

İnsanlardan son kez bir şaşkınlık nidası yükseliyor.

Tahta gürültüyle düşüyor, ip geriliyor, zincir kopuyor.

;

Ne celladın eli bildi bu günahı,

Ne de dünya duydu bu ahı,

Giden bir beden değil,

Bir çocuğun kanayan son çığlığı.

KATİL

KATİL ve MAKTUL

22.18.17

𝓡𝓯𝓮

Yazıda farklı detaylar eklemeye çalıştım, fark edilmemiş olabilir. Kullanılan rakam, çiçek vb. gibi şeyleri öylesine seçilmediğini belirtmek istedim. Bu yüzden sizlere onlarla ilgili bir yazı paylaşabilir veya yorumlara bırakabilirim. Ama ondan önce sizlerin düşüncelerini ve bu detayları fark ettiniz mi onu merak ediyorum. Veya benim anlatmak istediğim bir cümle sizde daha farklı bir yorum oluşturmuş olabilir. Normalde daha uzun bir yazıydı fakat öncesinde okuttuğum kişiler ağır ve kafa karışıklığına sebep olabileceğini söyledikleri için elimden geldiğince kısalttım. Belki sonra tam halini paylaşırım. Düşüncelerinizi ve yorumlarınızı bekliyorum. Teşekkür ederim.

R’ hic erat

​Neden bu kadar ağır geliyor bu rakamlar. Neden bu kadar sessiz bu gece.

Oysa senin en sevdiğin şeydir gece… Uzun uzun Ay’a bakmaktan ne zaman sıkılır oldun?

​Sana bu geceyi anlatacak bir aydınlık bir sabah yok. Sadece bu karanlık var. Senin karanlığın. Seninle yan yana yürüdüğümüz o yolun sonu nereye açılacak? Belki hiçliğe, belki de sadece daha derin bir sessizliğe. Hazır mısın.

​Zihnimde tasarladığım durumlar, kurduğum hayaller... Kim bilir, belki de hepsinde ben yine tek başımayım. En başından beri belki bu bir provaydı, ve tebrik ederim kendimi, yakışır bir performans sergiliyorum.

​Bana bir netlik lazım. Öyle bir netlik olsa ki, yüreğimdeki o görünmez kafesin kapısı açılsa, biriktiğim tüm o korkular özgürlüğüne kavuşsa.

​Öyle bir netlik olsa ki, sana kavuşsam... Hayır, sana değil. “Sana” derken kastettiğim o “bana”, o kaybolan parçama kavuşsam.

​Bir ihtimal diyip açıldığım o belirsiz denizler, bana yüzmeyi değil, sadece suyun üzerinde kalma çabasını hatırlatıyor. Belki de bu çabayı unuttum. Belki de sevmeyi değil, kendimi sevilmeye değer görmeyi unuttum.

​Bak, yine bekleyişlere koyulduk. Sonu gelmeyen bir bekleyiş. Hayaller ardına sığınmış, sınanan bir bekleyiş.

​Kalemim dökmüyor içimden geçenleri, sadece bu kağıdı kanatıyor. Kalemim dökmüyor, kalemim dökmüyor. Ne garip, dökmeyen kaleme değil, dökülmeyen bu hislere kızmalıyım.

​Bir vuslat, bir anı, bir masumiyet... hepsine bir fersah uzağız.

​Aynaya bak, o çocuğa bak. O çocuktan özür dile. Neyi değiştirdi? diye sor kendine. Sen yürüdüğün yollardan bu kadar habersiz misin? Soruyorum sana, eksikliği yeri yurdu bilmiş o küçük benliğinin sırtına, bugün yeni bir yaş eklerken utanmıyor musun? Kendini yine yerden yere vururken, girdiğin o kul hakkını görmüyor musun?

​Nefeslerin neden düzensiz? aldığın o derin nefes, neden bu kadar korkutucu.

​Bir durulma lazım bana. Hayır, ‘‘bana’’ değil. Canına yandığını gördüğüm o “can”a bir durulma lazım. Teraziyi kaldırıp atmalısın. Hayatın sana şu kadar acı, bu kadar güzellik diye bir adalet borcu yok. Herkes yaşattığını yaşamaz.

​Olduğu an olmakta olan her ne ise, ona izin ver. Kendine izin ver. Duygular gelsin ve yok olsun. Onları yaşa ki, ruhun sıkışmaktan ziyade demini bulsun.

​Hissetmek efsunlu bir şey, bilirim. Keşke hissetmemeyi seçseydim deme. Duygulara ket vurma.

​Bana biraz zaman ver, hemen olmaz. Bana biraz zaman ver. Bu cümleyi ne çok kurduk kendimize. “Hemen olmaz, hemen olmaz.” Toparlayacağım, ama dağıtacağım da. Yaşayacağım.

​Ama yorulduğumu bil. Canım, gerçekten, gerçekten, ama gerçekten çok yoruldum. İnan çok yoruldum. Beni bu kısa hayatımda ne yormuş olabilir ki? diyorum bazen. Utan, o ‘‘çok yorulduğun’’ hayatının arka perdelerinde daha ne hayatlar var. Ama sonra diyorum ki; herkesin farklı bir yorgunluğu var, kimsenin kendinden başka anlayanı yok, kendini de hırpalama bu kadar. Belki beni biraz da bu geceler yordu. Beni biraz da ben yordum. Beni biraz da ben yordum.

​Beni biraz da ben yordum.

​Bırak artık bu kıyasları. Kendini yine suçlamayı bırak. Bırak, bırak.

​Geç kalmadın. Yemin olsun ki geç kalmadın. Yolundasın, geç kalmadın.

​Ama bugün, bu gece, o ağlamak ülkesine uğra. Haline ağla. Bu yaşlar, geç kaldığının bir göstergesiyse eğer, bugün sabaha kadar ağla. Belki gençleşirsin.

​Yaşayamadığın tüm o hayallere geç kaldığın için ağla. Belki bu gece o mumlar, sadece bu kağıdı aydınlatmak için değil, o hayalleri yakmak için yanmıştır.

​Yansın. Bırak yansın her şey.

​Zaten bu kağıtlar neyi kurtardı ki bugüne kadar? Hangi kelime merhem oldu o içindeki sızlayan derin yaraya? Hangi satır arası alabildi sırtındaki o görünmez yükleri? Hiçbiri. Sadece yazdım. Sadece yazdıkça hafiflerim sandım ama her harfte biraz daha ağırlaştım, her cümlede biraz daha gömüldüm o dehlizin dibine.

​Ah, annem babam bu satırları okusalar ne üzülürlerdi...

​Özür dilerim sevgili annecim ve babacım. Ailem, benim hayatımdaki tek değerli varlığım. Ve abicim... Hepinizi çok seviyorum. Bunları yazmazsam kendimi o koyu karanlığın içinde kaybedecek gibiydim. Sizi üzmekten korktuğum için zaten hep bu odalara, bu sessiz sayfalara saklandım. Sırf siz üzülmeyin diye bunu tek başıma göğüsledim.

​Sana yine bütün benliğimle yazamadım, biliyor musun?

​Denedim. Bu gece o kalemi elime alırken, o içimdeki çocuğun gözlerine bakarken yemin etmiştim oysa. Bu kez eksiksiz, bu kez saklanmadan, bu kez maskesiz olacaktım. Ama olmadı. Kelimeler yine birer barikat gibi dikildi hislerimin önüne. Yine sustum bazı şeyleri, yine sildim kafamda kurduğum o en yalın cümleleri. Çizdim üstünü en gerçek acıların. Kendime bile itiraf edemediğim ne varsa, bu satırların arkasına gizledim usulca.

​Son sayfalarım bunlar. Sayfalar tükeniyor, mürekkep kuruyor, gece bitiyor ama içimdeki o kördüğüm bir milim bile gevşemiyor. Son sayfalarım bunlar ve ben hâlâ o eşikte, o netliğin çok uzağında, fersahlarca uzakta bir başıma bekliyorum.

​Ama bil ki,

​Bil ki ben günlüğüme bile yalan söylerim.

​Evet, işin aslı bu. Ben kendime ait olan bu sayfalara, şu hayatta beni en saf halimle dinleyecek olan tek sığınağa bile yalan söylerim. Buraya yoruldum yazarken aslında tükendim demek istediğimi gizlerim. “Geç kalmadım” diye haykırırken, içten içe zamanın beni çoktan geride bıraktığı gerçeğiyle nasıl kavrulduğumu saklarım. “Kendimi affediyorum” derken bile, kendime en büyük cezayı yine bu kelimelerle kestiğimi örtbas ederim.

​Çünkü gerçek o kadar çıplak, o kadar ağır ve o kadar katı ki; onu bu sayfalara bütünüyle dökmeye ne bu kalemin gücü yeter ne de benim yüreğimin. Ben acıyı bile süsleyerek anlatırım kendime. Kelimeleri tekrar tekrar söyleyebilirim, ama aslında asıl söylemem gereken o tek ve can yakıcı cümleden kaçarım. Kaçarım, kaçarım, hep kaçarım.

​Sana yine bütün benliğimle yazamadım. Yazamam da.

​Bu gece de bitti işte. Mumlar söndü, kelimeler tükendi, geriye sadece bu yarım yamalak dürüstlük, bu süslü keder ve günlüğüne bile yalan söyleyen o çaresiz, o gururlu çocuk kaldı.

​Son sayfalar, son yalanlar... Ve her şeye rağmen, yine de bitmeyen o umutlar.

R’

​Ben sana cümleler kurarken kelime haznemin en fiyakalı, en el değmemiş köşelerini yağmaladım. Hani bazı kelimeler vardır ya, sözlükte bile canı sıkılır durur. işte onları aldım, sırf sana uyum sağlasınlar diye yeniden şekillendirdim. Sana harcadığım o ses tellerinin, o mürekkeplerin, o aptal klavye tıkırtılarının haddi hesabı yok. Ortaya çıkan bu devasa harf yığınından yepyeni bir medeniyet, kimsenin bilmediği gizli bir dil kurulurdu rahatlıkla. Kurulurdu da... Sen o dilin tek bir harfine bile ses vermedin, sadece sustun.

​Şimdi odanın ortasında, senin o gürültülü sessizliğinin altında ezilmiş binlerce ölü kelime var. Süpürsen süpürülmez, toplasan bir daha aynı anlama gelmezler. İnsan en çok neye yanıyor biliyor musun? Sana harcadığım o harflerle gidip bir yabancıyla konuşsaydım, şimdiye çoktan en yakın dostum olmuştu. Ama buradayız işte.. elimde koca bir kelime israfı, karşımda ise tek bir heceye bile değmeyen o hiçliğin.

𝓡𝓯𝓮

Uzun zamandır buralarda yazmıyordum ve masanın başına geçip bu yazıyı hazırlamak benim için gerçekten çok keyifli oldu. Umarım siz de okurken aynı keyfi alırsınız.

Başlamadan önce, serimizin ilk senfonisinin linkini hemen aşağıya bırakıyorum. Dinleyerek okumanızı tavsiye ederim, keyifli okumalar.

https://open.spotify.com/track/1PKx2AJsW0KGbDh3oUbqv9?si=SBbFCMDgRBe0LHEXgphL8A

Dünya bazen çok gürültülüdür. Sesi gür çıkanların, gücü elinde bulunduranların ve acımasızlığın ritmiyle dönen bir çarkı vardır hayatın. İşte tam bu noktada, o devasa gürültünün tam ortasında yükselen tek bir keman sesi duyarız. İnce, kırılgan ama bir o kadar da mağrur…

​Nikolai Rimsky-Korsakov’un Şehrazat Süiti (Op. 35), benim için yalnızca Doğu’nun gizemini Batı’nın senfonik gücüyle buluşturan bir eser değildir. Kabalığa karşı zarafetin, öfkeye karşı zekanın ve ölüme karşı kelimelerle direnen bir kadının hikayesidir. Bu yeni yazı serimizde, klasik müziğin devasa yapıtlarını, ardındaki hikayeleri, rivayetleri ve o notaların ruhumuzda bıraktığı izleri edebi ve felsefi bir derinlikle inceleyeceğiz. Seri boyunca her durakta başka bir dünyayı aralayacağız, ancak ilk olarak senfonik dünyanın kapılarını nasıl aralayacağımızı öğrenerek başlamalıyız.

Bir Senfoni Bize Ne Anlatır?

​Klasik müzik dendiğinde akla gelen en görkemli form şüphesiz senfonilerdir. Bir senfoni, sadece enstrümanların bir araya gelip çaldığı uzun bir müzik bütünü değildir, her biri kendi içinde birer karakter, birer olay örgüsü barındıran bölümlerden oluşur. Genellikle dört ana bölümden oluşan bu yapılar, tıpkı bir romanın ya da çok perdeli bir tiyatro oyununun bölümleri gibidir. Her bölümün kendi hızı, kendi fırtınası ve kendi dinginliği vardır.

Klasik dönem senfonileri daha soyut ve matematiksel bir mükemmelliğe odaklanırken, zamanla müzik biçimi değiştirmiştir. Besteciler notaları sadece kurallara uydurmak için değil, edebi bir eseri, tarihi bir olayı ya da köklü bir mitolojiyi anlatmak için kullanmaya başlamışlardır. İşte biz buna "senfonik şiir/süit" diyoruz. Bu tür eserlerde orkestra artık bir hikaye anlatıcısıdır. Çalgıların her biri bir karaktere bürünür. Bazen naif bir tahta üflemeli çalgı çaresiz bir aşığı, bazen de gürültülü vurmalılar ve üflemeliler yaklaşan bir tehlikeyi ya da acımasız bir hükümdarı temsil eder. Biz de bu seride çalgıların ardındaki gizli senaryoları öğreneceğiz.

​İlk durağımız ise, bu hikaye anlatıcılığının önemli noktalarından Binbir Gece Masalları’nın ilk bölümü, "Deniz ve Sindbad’ın Gemisi" (The Sea and Sinbad's Ship)

Şahriyar’ın Gazabı, Şehrazat’ın Kelimeleri Binbir Gece Masalları

Eserin ruhunu anlamak için bizi bu notalara götüren o karanlık sarayın kapısından içeri girmemiz gerekir. Hindistan ve Çin’e kadar uzanan devasa bir coğrafyanın hükümdarı olan Sultan Şahriyar, karısının kendisine ihanet ettiğini öğrenince tüm kadınlara karşı derin, köklü ve hastalıklı bir nefret beslemeye başlar. Bu ihanetin intikamını tüm insanlıktan almak istercesine korkunç bir yemin eder. Her gece ülkesinden genç ve masum bir kızla evlenecek, ancak onun yeniden ihanet etmesine fırsat vermeden, ertesi sabah şafak sökerken kadını cellada teslim edecektir. Ülke her sabah yeni bir cenazeyle uyanır. Sarayın koridorları öfke, kan ve gözyaşı kokmaktadır.

​Ta ki vezirin kızı Şehrazat, bu gidişata dur demeye karar verene kadar. Şehrazat sadece güzel değil; felsefeyi, tarihi, edebiyatı ve insan ruhunu çok iyi bilen, entelektüel ve son derece zeki bir kadındır. Babasının tüm engellemelerine rağmen Sultan ile evlenmeyi kabul eder. Celladın baltasına karşı elindeki tek silahı ise kelimeleridir.

​Şehrazat, ilk gece yatak odasında kız kardeşi Dünyazad’ın da yardımıyla bir masal anlatmaya başlar. Masal öyle büyüleyici, öyle gizemlidir ki Sultan Şahriyar soluğunu tutup dinler. Tam şafak vakti yaklaştığında, yani celladın kapıyı çalacağı o anda Şehrazat masalı en heyecanlı, en önemli yerinde keser. Sultan, hikayenin sonunu o kadar büyük bir merakla bekler ki Şehrazat’ın ölümünü bir sonraki güne erteler. Şehrazat sonraki gece masalı bitirir ama hemen ardından daha da büyüleyici bir diğerine başlar. Tam binbir gece boyunca kelimeler, ölümün zamanını geriye iter. Her şafak vakti, zarafet ve zeka, kaba gücü ve nefreti dize getirir. En sonunda Sultan Şahriyar’ın içindeki o karanlık öfke erir; Şehrazat’ın adaletine, sadakatine ve ruhuna hayran kalarak katliama son verir.

​Rimsky-Korsakov, 1888 yılında bu eseri bestelerken dinleyiciye masalları satır satır anlatmayı hedeflememişti. Onun derdi, Şehrazat'ın o ölüm kalım savaşındaki duruşunu, Doğu’nın o büyülü, harikulade atmosferini zihinlere kazımaktı.

Bahsettiğimiz o güç savaşı, eserin daha ilk saniyelerinde kulaklarımızda somut bir çatışmaya dönüşür. Orkestrasyon dehası Rimsky-Korsakov, karakterlerin ruhunu çalgıların renkleriyle öyle bir boyar ki, gözlerinizi kapattığınızda sahneyi net bir şekilde görebilirsiniz.

​Eser, pirinç ve üflemeli çalgıların özellikle trombon ve tualar çaldığı, oldukça köşeli, sert ve tehditkar bir motifle başlar. Bu motif bas bariton tonlarda, adeta yeri göğü överek ilerler. İşte bu Sultan Şahriyar’dır. Öfkesidir, acımasızlığıdır ve dünyadaki o mutlak, gürültülü gücün simgesidir. Müzik öyle bir baskı kurar ki, dinleyici üzerinde mutlak bir otorite hisseder.

Bu büyük gürültü ve sert motif biter bitmez, orkestra aniden derin bir sessizliğe gömülür. Sahne aydınlanır ve ortaya tek bir solo keman çıkar. Yanında yalnızca arpın o naif, hafif dokunuşları vardır.

​Kemanın çaldığı melodi büyüleyici ve bir o kadar da hüzünlüdür. Şehrazat konuşmaya başlamıştır. Sultan’ın o gürültülü öfkesinin karşısına sadece kendi zarafeti ve kırılganlığıyla çıkmaktadır. Kemanın ince telleri, sultanın baltasından daha güçlü bir kalkan oluşturur. Bu geçiş, müzik tarihindeki en büyük kontrastlardan biridir.

Şehrazat masalını anlatmaya başladıkça, orkestra bizi Sindbad’ın gemisine, uçsuz bucaksız bir okyanusa götürür. Çello ve yaylı sazların ritmik dalgalanmaları, adeta denizin o yükselip alçalan devasa dalgalarını, rüzgarla şişen yelkenleri tasvir eder. İşin en büyüleyici kısmı ise şudur: Bölümün başında Sultan Şahriyar’ı temsil eden o sert, gürültülü tema; şimdi Şehrazat’ın masalının içinde eriyerek denizin görkemli, coşkulu dalgalarına dönüşmüştür. Şehrazat, kelimeleriyle sultanın öfkesini ehlileştirmiş ve onu kendi denizinde bir yolculuğa çıkarmıştır.

Bir kaç kaynak ve rivayet eklemek isterim,

Rimsky-Korsakov, Rus milliyetçi müzik hareketi olan "Rus Beşleri" grubunun en önemli üyelerinden biriydi. Ancak onu diğer bestecilerden ayıran çok büyük bir fark vardı: O aslında eski bir Rus deniz subayıydı. Gençliğinde Almaz askeri gemisiyle yıllarca açık denizlerde görev yapmış, okyanusları aşmıştı. Bu yüzden ilk bölümdeki o deniz tasvirleri, dalgaların kabarışı ve fırtına hissi sadece masa başında üretilmiş hayaller değildir; denizin dilini, onun kokusunu ve tehlikesini bizzat bilen bir denizcinin hatıralarıdır.

İlginç bir rivayete göre Rimsky-Korsakov, eserin bölümlerine başta "Giriş, Ballade, Adagio" gibi klasik ve soyut isimler vermek istemişti. Çünkü dinleyicinin zihnini tek bir hikayeyle sınırlamak istemiyor, herkesin kendi masalını kurmasını arzuluyordu. Ancak yakın dostu ve öğrencisi Liadov’un ısrarları sonucunda, dinleyiciye bir kapı aralamak adına "Sindbad’ın Gemisi", "Kalender Prensin Hikayesi" gibi Binbir Gece Masalları'na atıfta bulunan bu meşhur başlıkları koymayı kabul etti.

Son olarak, Şehrazat’ı özellikle de bu ilk bölümü ne zaman dinlesem, müziğin ötesinde kendi iç dünyama doğru bir yolculuğa çıkıyorum. Hayat bazen o sultanın teması gibi üzerimize çok gürültüyle, kabalıkla ve karmaşayla yürüyebiliyor. Planlarımız yarım kalıyor, fırtınalar zihnimizi hırpalıyor ve etrafımızdaki sesler bazen bizi yoruyor.

​Ama o büyük gürültülerin bittiği yerde, içimizdeki o kemanın sesini yükseltmek bizim elimizde. Benim için bu eseri dinlemek hayata karşı kendi hikayelerimize, kendi renklerimize, tuvallere veya sayfalara bıraktığımız izlere sığınmak demek. Müziğin o en coşkulu yerinde yükselen tek bir keman sesi, bana her zaman dışarıdaki kaba dünyaya karşı içimizdeki zarafeti korumanın ne kadar güçlü bir direniş olduğunu hatırlatıyor.

​Şafak söküyor olabilir ama bizim masalımız, yazacağımız satırlar ve hissedeceğimiz notalar henüz bitmedi. Bir sonraki yazıda, başka bir senfoninin dünyasında buluşmak üzere.

𝓡𝓯𝓮

Bayım,

Sizi son kez zihnimin karanlık koridorlarından çıkarıp bu bembeyaz tuvale hapsetmek, ruhumun en büyük bozgunu ve aynı zamanda en muazzam kurtuluşudur. Bilirsiniz, bizler görünmeyeni görünür kılanlar, Tanrı’nın yaratma vasfından kendine pay biçen o kibirli ve biçare sanatçılarız. Lakin bu sanatın gölgesinde kadim bir lanet vardır.

Bir sanatçı şayet kalbinde yer etmiş olanı fırçasına bulaştırırsa, Tanrı o sureti dünyadan değil, sanatçının dünyasından söküp alır.

​İşte bugün, ben o laneti kendi ellerimle üzerime davet ettim.

​Siz, çaresizlik nedir bilir misiniz?

Benim çaresizliğim, sizi bin parçaya bölünmüş ruhumla sevip, her parçanızı bir fırça darbesine sığdırmaktır. Bir kadının bilinmezliği içinde, tek taraflı bir aşkın dehlizlerinde kaybolurken, harflerim bugün hüzünden birer zırh kuşandı. Her satırda bir yorgunluk, her harfte bir gözyaşı lekesi... Kelimelerim sizin üzerinizde bir oyun değil, sessiz bir infaz gerçekleştiriyor.

​Bayım, sanatçı ile zanaatkâr arasındaki o ince ve keskin çizgiyi bana siz aşıttınız. Ben ki beş parasız kalsam, dünyada tek başıma bırakılsam dahi, kendi sorularıma cevap bulmak için sanatımı icra etmeye devam ederdim. Boyalarımı alsalar ellerimden, fark etmez; bu tuvali kendi kanımla süsler, yine de o cevabı ararım. Sanat benim için varoluşumun sancısı.

​Lakin bugün, beni korktuğum o zavallı kişiye dönüştürdünüz. Bugün sanatımdan bir zanaat eyledim, aşkımı bir amaca, unutma gayesine alet ettim. Ah, ne acınacak bir haldir bu! Sizi, sadece siz olduğunuz için unutmak istedim. Sizi çizdim ki, o ilahi yasa işlesin. Sizi çizdim ki, Tanrı beni bu cüretim yüzünden cezalandırsın ve sizi ellerimden, hayallerimden, uykularımdan söküp alsın.

​Gözlerinizin rengini fırçama sürdüğüm an, sizinle olan tüm bağımı kurban ettim. Bu bir veda değil Bayım, bu bir yok ediş. Sizi ebediyete mâl ederken, kendimi sizsizliğin o dilsiz boşluğuna mahkûm ettim. Artık bu resim size ait, lakin siz artık bana ait değilsiniz.

​Bugün Yaratıcı’dan tek bir dileğim var. Beni cezalandırsın. Sizi benden alsın. Çünkü ancak siz yoksanız, ben yeniden kendim olabilirim.

𝓡𝓯𝓮

Ömrümün ilk limanı süzülmüş kapıdan sessizce.

Gözlerimi açtığım o puslu sabahın ilk ışığında,

Ellerinde sarı ve turuncu zambaklar varmış.

​"Hemen solar bunlar" demişler arkasından,

"Kısadır zambakların nefesi, yorulurlar.."

Bilmemişler ki gölgesinde büyüdüğüm o dev çınar,

Kendi umudundan bir parça koparıp koymuş başucuma.

​Sarıyı; neşem hiç bitmesin diye saklamış avuçlarında,

Turuncuyu; ruhumdaki o ilk yangın sönmesin diye...

O gün, o vazoda duran sadece çiçek değilmiş meğer;

Dünyadaki en güvenli sığınağımın bana ilk vaadiymiş.

​Şimdi bana anlatılan bu masalda,

Ne zaman bir karanlığa düşsem, o günün düşü hep aklımda.

Güneşi avucunda taşıyan o yüreğin emanetiyle,

İçimde hiç durmadan açar,

Sarı ve Turuncu Zambaklar.

𝓡𝓯𝓮

İyiki varsın

Benim için yeri ayrı olup her seferinde tekrar tekrar olduğum kitaplar var Momo, Küçük Prens ve daha birçoğu başta olmak üzere. Bu kitaplar hakkında da yazmak istiyorum. Kimbilir belki benim gibi hisseden ve düşünenler vardır.

Kitaplığa bakarken gözüme takıldı ve uzun zamandır okumadığımı fark ettim. Ve bu yazıyı böyle yazmaya başladım. Normalde buraya böyle bi yazı türü hiç atmamıştım ama içimden geldi ve sizlerle paylaşmak istedim. Biraz uzun birazda geçmişi andım gibi oldu🤍

Bunları göz önünde bulundurarak geçiyorum. Keyifli okumalar.

Momo’yu ilk okuduğumda tam olarak ne hissettiğimi anlatmak zor. Sanki kitap bana bir hikâye anlatmıyordu da, sessizce yanımda oturuyordu. O zamanlar küçüktüm; zamanın acele ettiğini, insanların durup dinlemeyi unuttuğunu bilmiyordum. Yine de Momo’yu okurken içimde tuhaf bir huzur vardı. Anlamlandıramadığım ama sıcak bir his.

İlk okuduğumda o kadar bağlanmıştım ki hep Momo'nun yakın arkadaşı olmak istemiştim. Gördüğüm her kaplumbağayı ise Kassiopeia olma ihtimalini düşünmeden edemiyordum. Hora Usta, Hiçbir Zaman Sokağı.. Karakterler, mekanlar hepsi hayal gücümle birleşip zihnimin bir köşesinde kalmıştı.

Sanırsam ilkokul ya 2. sınıf yada 3. sınıf olmalıyım. Okumayı tam anlamıyla öğrendiğimi herkese kanıtlamak için bütün kitapları okumaya çalışırdım. Odamda kocaman bir kitaplığım vardı belki ama hep büyüklerin okuduğu kitaplardan da okumak istemiştim. Amacım biraz hava atmaktan başka birşey değildi elbette. Annem, babam ve abim isteğim kitapları alıyor bu halime gülümsüyorlardı. Okumayı çok seven bi ailem var buna şükretmeden edemiyorum. Annem her zaman "Bi evde kitap yoksa o ev benim gözümde hiç zengin değildir” der. Tartışılır mı? Belki evet. Ama benim gözümde sonsuz haklı.

Yine bir ilkokul günüydü. Arkaşlarımla öğle yemeği için yemekhaneye gidiyorduk. Çok net hatırlıyorum ortaokuldan kızların elinde turuncu lacivert renkte bi kitap vardı. Nedendir bilmem ilgimi çok çekmişti sessizce onları dinlemeye başlamıştım. Aslına bakılırsa kitap sınavları varmış ve ikiside kitabı okudukları kadar birbirlerine anlatıyor, sınavdan yüksek puan almaları gerektiğini konuşuyorlardı. Kitabın ismine bakacakken tam o sırada arkadaşımın kolumu asılıp sıraya çekmesi bir olmuştu. Tekrar arkama baktığımda o ablalar yoktu bütün gün çok merak ettim kitabın adını. Okul bitti herkes evlerine dağılmaya başlamıştı bende sonunda eve gelmiştim. Gün içinde abimin odasına girdiğimde masasının üstünde birde ne göreyim! Bütün gün bulamadığım o kitap

MOMO -Michael Ende

O kadar mutlu olmuştum ki.. İşte ilk tanışmamız böyle olmuştu.

O zamanlar Momo'nun “iyi bir dinleyici” olmasının ne demek olduğunu tam anlayamazdım. Kim konuşmak varken sadece dinlemek isterdi ki? Ama bir cümle vardı, zihnime sessizce yerleşmişti: "Dinlemek, bazen bir insana verebileceğin en büyük hediyedir." Belki kelimeleri tam böyle değildi ama anlamı buydu. O yaşta bunun neden bu kadar önemli olduğunu bilmiyordum; sadece içimi ısıttığını hatırlıyorum.

Hayal kurmayı, zihnimde canlandırmayı çok seven biriyim. Çocukken kitabı okuduğumda kafamda kurduğum dünya çok netti. Amfitiyatro hep aynıydı, gökyüzü hep aynı renkti. Momo’nun oturduğu yer, konuşmadığı anlar, insanların onun yanında yavaşlaması..

Sonrasında bir filminin olduğunu da öğrenmiştim. Ama benim zihnimin içindeki film zaten çoktan çekilmişti. Her yeniden okuyuşumda, o sahneler hiç değişmeden beni bekliyordu. Sanki zaman onlara dokunamamıştı.

Her okuduğumda aynı karelerin zihnimde canlanması belki de bu yüzden. Çünkü Momo benim için bir hikâye değil, bir hatırlatma. Yavaşlamanın mümkün olduğunu, susmanın da bir anlamı olduğunu, herkesin anlatmaya değil bazen sadece dinlenmeye ihtiyacı olduğunu hatırlatıyor. Kitapta geçen -Momo konuşmazdı ama insanlar onun yanında kendilerini bulurdu-cümlesi, bana hep çok tanıdık geldi. Çünkü ben de bazen kelimelerdense, sadece gözlerle bile anlaşılabilen sessizliğe ihtiyaç duyuyorum.

Sonra büyüdüm. Zamanın aslında ne kadar aceleci olabildiğini öğrendim. Günler kısaldı, yapılacaklar arttı. İnsanlar dinler gibi yapıp dinlemez oldu. O an fark ettim ki, Momo'daki gri adamlar yalnızca bir masal değildi. Kitapta geçen "İnsanlar zamanlarını biriktirdiklerini sandılar ama aslında kaybettiler" düşüncesi, gerçek hayatta karşıma çıkmaya başlamıştı. Artık onları tanıyordum: sürekli yetişmesi gerekenler, durmaya korkanlar, neye yetişeceklerini bilmeyen telaşları insanlar, at gözlüklerini takanlar, sürekli huzursuz olanlar, kendi fikirleri olmayan sadece boyun eğmeyi bilenler...

Küçükken masal gibi gelen şeyler, büyüdükçe gerçek oldu. Gri adamları artık sadece kitapta görmedim; sokakta, yüzlerde, telaşta fark ettim. Zamanın nasıl sessizce elimizden kaydığını anladım.

Başka zaman tekrar Momo’yu okuduğumda artık başka bir yerimden sızladı kitap. Küçükken masal olan şey, büyüdükçe uyarıya dönüştü. O meşhur söz “Zaman hayattır, hayat insanın yüreğinde yaşar" artık sadece güzel bir cümle değildi. Bana doğrudan söylenmiş gibiydi. Sanki, “Bak, bunu biliyordun ama unuttun” diyordu..

Bu yazıyı yazmadan önce tekrar uzun zaman sonra kitabı elime aldım.Kitap evdeki herkesin elinden en az bir kez geçtiği için sayfaları farklı yerlerden işaretlenmiş, kenarları notlarla doluydu; küçük benin yaptığı ilk şey ise resimleri renklendirmek olmuştu. Tekrar başlamanın zamanı geldi sanırsam..

Son olarak,Momo benim için sadece bir kitap değil. Zamana nasıl baktığımı, insanları nasıl dinlemem gerektiğini bana hatırlatıyor. Ne zaman yorulsam, ne zaman her şey çok hızlınmaya başlasa, sayfaları arasında yavaşlamayı yeniden öğreniyorum. Belki de bu yüzden, her okuduğumda bana başka bir şey anlatmasına rağmen, hissettirdiği duygu hep aynı kalıyor: sıcak, tanıdık ve biraz da ev gibi.

`ℛ