Hocam merhaba, Nasılsınız?

İyiyim sağol. Sen de iyisin değil mi?

İyiyim ben de. Bugün hangi konuları işleyeceğiz?

Sana Selanik’de geçen haftanın üç gününü anlatayım mı?

Buyurun dinliyorum.

26 Ekim, resmi ve dini tatil. Selanik’in koruyucu azizi Demetrius’un günü. Ama bizi (Eski bizi!) ilgilendiren işin resmi yanı Selanik’in kurtuluş günü. 114 yıl önce Selanik’de Osmanlı egemenliği sona eriyor. Yani şehir kurtuluyor ve Yunanistan Krallığının topraklarına katılıyor.

Hocam, 1912’de Abdülhamid henüz Selanik’de değil mi?

Evet Alatini köşkünde. Ama neredeyse mahkum hayatı yaşıyor. Bahçeye bile çıkamıyor. Dışarıdan bir tek, her gün devrik sultanı ve köşk ahalisini muayeneye gelen özel doktoru Atıf Hüseyin Bey’le görüşebiliyor.

Bu doktor İttihatçı değil mi? Ve günlük de tutmuştu hatırladığım kadar...

Selanik’de o dönem hele asker olup İttihatçı olmayan var mı? Günlükleri yayınlandı. Bir tanıtım yazısı da yazmıştım. Zülfü Livaneli de Kaplanın Sırtında romanında Abdülhamid’in Alatini dönemini anlatır. O da doktorun günlüklerinden yararlanmış.

Ne yapıyor devrik sultan şehir düşerken?

Olup bitenden haberdar değil. Şehri savunmaktan söz ediyor. ‘’Bulgarlarla Yunanlıların arasını açalım. Verin bana bir tüfek ben de savaşacağım’’ diyor.

Sonra ne oluyor?

Istanbul’dan gelen bir heyet, ki onu Selanik’e ilk getiren Fethi Okyar da gelen heyet içinde, iki de damadı var. Zar zor ikna ediyorlar Abdülhamid’i Selanik’ten ayrılmaya. Alman İmparatorunun yatıyla dönüyor Istanbul’a.

Onu Istanbul’da ağırlamak da zor. Beylerbeyi Sarayında yine ev hapsinde. Şubat 1918’de aramızdan ayrılıyor zaten...

Sabık Padişahın vefatını pek de diplomatik bir deyim ile ifade ettin bakıyorum. Sever miydin kendisini?

Yok Hocam sevecek başka adam mı yok!

Hasan Tahsin Paşa’yı bilir misin?

Adını duydum ama 1912’de Selanik’de tam olarak ne yaptığını bilmiyorum.

Kendisi (1850-1918) Osmanlı’nın sadece Selanik değil bütün Rumeli’deki en üst düzey askeri yetkilisi. 1912 Ekim’inde Bulgar ordusu kuzey doğu’dan Yunan ordusu da batı ve kuzey batı’dan Selanik’e yürüyor. Osmanlı ordusu Yanya’dan bu yana yenilerek geri çekilmiş. Istanbul’dan destek gelmiyor. Selanik’i savunacak ne asker var ne de silah. Bunun üzerine Hasan Tahsin Paşa kenti Yunan Veliaht Prens’ine teslim ediyor. ‘’Biz Selanik’i Yunanlılardan almıştık, Yunanlılara geri veriyoruz’’ dediği söylenir. (1430-1912) Paşa, askeri durumu tahlil etmiş. Bulgar ordusu Selanik’e girerse kenti dümdüz edecek. Ne müslüman, ne Yahudi, ne de Yunan kalacak. Osmanlı resmi kayıtlarına göre Hasan Tahsin Paşa ‘’Düşmana tek kurşun atmadan kenti Yunan’a teslim eden Arnavut asıllı hain!’’. Zaten idama mahkum ediliyor. O ise Avrupa’ya gidiyor ve Lozan’da ölüyor. Cenazesi bilahare Selanik’e getiriliyor. Yunan resmi makamları onu, Gefyra’daki eski karagahına gömüyor.

Hasan Tahsin Paşa’nın Selanik’deki konağı benim oturduğum eve 500 metre uzakta. Bugün Makedonya Tarih Arşivi binası olarak kullanılıyor.

Oğlu Kenan Mesare (1889-1965) ressam ve babasının yardımcısı. Daha da önemlisi, ziyaret ettiğimiz karargâhta bize bilgi veren teğmen, Kenan’ın bizim mektepte okuduğunu söyledi.

Galatasaraylı mı?

Fenerli olacak hali yok ya... O zamanki adıyla Mekteb-i Sultani. Yanya’da büyük caddelerden birine adını vermişler Kenan abimin.

27 Ekim’in önemi ne Yunanistan’da?

Aslında resmen ‘’Ulusal Bayrak Günü’’. 1822’de kabul edilmiş. Ama zamanla Öğrenci Günü olarak da kutlanmaya başlamış. Bir nevi 28 Ekim’e hazırlık... Öğrenciler gösteriler düzenliyor, şarkılar, şiirler okunuyor...

28 Ekim’de ne var?

Ohi Günü deniyor. Yani Hayır! Çünkü 1940 yılında faşist Mussolini, Yunanistan’ın direnmeden İtalya’ya teslim olmasını resmen talep etmiş. Dönemin Yunanistan Başbakanı Metaksas ise ‘’Ohi’’ yani ‘’Hayır’’ diyerek bu teklifi red etmişti. O günden bu yana 28 Ekim Yunanistan’da bir Direniş Günü olarak kutlanıyor.

Bu sayede 3 gün tatil değil mi?

Bu kadar söyledim, anlattım, çıkardığın sonuç bu mu?

Yok Hocam, yani ben, demek istedim ki...

Haftaya görüşmek üzere. İyi günler.

Merhaba!

Hocam bugün çok hızlısınız. Normalde her hafta ben açıyordum programı. Hayrola, bugün benden önce davrandınız...

Evet bir önerim olacak. Ben her şeyin planlı programlı olmasını tercih ederim. Öyle kör tutku düzeyinde değil benim bu isteğim. Hatta belirli ölçüde esnek de olmak gerekir bu planlama programlama işinde. Sonuç olarak içim rahat eder her şey planlı programlı olarak düzgün çalışırsa.

Öneriniz nedir?

Bak şimdi biz ayda dört kez bir araya gelip muhabbet ediyoruz değil mi?

Eveet...

Bir hafta kitap sergisi, bir hafta özlü sözler/deyişler, bir hafta senin de talebinle aktüaliteyi konuşuyoruz. 4. hafta için ‘’Saçma Sapan Aman Aman’’ başlığı altında serbest kürsü tadında küçük parçalar halinde değişik, ilginç, garip cümleler, olgular olsun mu?

Olsun hocam. Bu hafta hemen başlayalım o zaman.

Biraz hazırlık yaptım. 3 konum var.

Birinciyi dinliyoruz.

Aslında bir süredir güncel bir sorun. Kentsel Dönüşüm deniyor Türkçe’de. Oysa ki İngilizcede ‘’Gentrification’’ deniyor. Türkçe tercümesi Soylulaştırma! Kentin harap dökülen bir mahallesinde yoksullar yaşıyor. Takım elbiseli adamlar, şık giyimli ve makyajlı kadınlar ev ev dolaşıp sakinlere 3-5 kuruş verip bir kaç dosya imzalatıyor. Buldozerler giriyor mahalleye. Ev, dükkan, bina, kulübe, ağaç, dere, tepe ne varsa dümdüz ediyor etrafı. Sonra da bir kaç gökdelen dikiyor arsaya.

Tamam hocam buraya kadar anlattıklarınızda bence bir gariplik yok.

Evet olup biteni anlattım zaten. Mesele dille ilgili. Türkçe ‘’Kentsel Dönüşüm’’ diyoruz. Güzel bir tablo geliyor gözümüzün önüne. Evinden bahçesinden, geleneksel yaşam tarzından olan yoksul insanlar kayboluyor çerçeveden. İngilizce ‘’Soylulaştırma’’ açıkça sınıfsal bir isimlendirme. Gentrification! Söz konusu bölgede eskiden oturanlar soysuzdu hatta o bölge olduğu gibi soysuzdu şimdi hükümet, belediye, inşaat şirketi ve müteahitler bölgeyi, mahalleyi, binaları ve belki de yerel halkı soylu hale getiriyor. Fransızca da sınıfsal içerikli, biçemli bir dil. Fransızca’da, başka dillerde kentsel dönüşüm ya da soylulaştırma denilen eyleme ‘’embourgoisement’’ deniyor.

Ne demek?

Burjuvalaştırmak demek!

İlginç.

Fransızca’dan ve İngilizce’den bir örnek daha vereyim. Bizde evlilik dışı doğan çocuklara ‘’gayrı-meşru çocuk’’ denir. Eskiden ’’nesebi gayri sahih’’ denirdi. Soyu belirsiz, geçersiz anlamında. Üstelik bizde yasa bu kategori konusunda tamamen sağır ve kördür. Fransızca’da ‘’Fils ou fille naturel’’ denir. ‘’Doğal çocuk’’ anlamında. İngilizce’de de ‘’Natural child’’ın yanısıra ‘’Love child’’ deyimi de kullanılıyor. Bir kelime ya da bir kelimenin başka dildeki çevirisi ne çok şey anlatıyor değil mi? 3. örneğe geçiyorum: Le Corbusier! (1887-1965)

N’olmuş Le Corbusier’ye?

Ben kitaplarını okumuştum, ikisi Fransa’da (Marsilya’daki Unité d’Habitation ve Ronchamp’daki Kilise) biri ABD’de yaptığı (Harvard Üniversitesinin kütüphanelerinden biri) 3 binayı gezmiştim. Londra’da Hayward Gallery’de 1987’deki retrospektif sergisine gitmiştim. En son bu yaz Menton civarındaki kulübesini de gördük. Bu aralar Paris’te yine bir Le Corbusier sergisi var. İşte bu sergi, 2015’deki büyük sergi sırasında yayınlanmış üç kitabı yeniden gündeme getirdi: LE CORBUSİER FAŞİST!

Kitaplara İnternet’ten göz attım. Beyefendinin faşist örgütlerle somut ilişkilerini sergilemişler. Halbuki Modern Mimarinin bu en büyük filozof ve uygulayıcısının kenti ve binaları hep ‘’İnsanın yaşama makinesi’’ olarak tasarladığını biliyordum ve görmüştüm. Mesela kulevâri bir yapıda yatak odalarını baklava dilimi gibi çizmiş ki her oda günün farklı saatlerinde güneş alsın. Yani mesleğinde özel olarak faşist değil. Gerçi aristokrat, kendinden 3. çoğul şahısta bahsediyor ayrıca paragöz. Balkanlara hatta Edirne’ye kadar gelmiş, Selimiye camiinin krokisini çizmiş. Istanbul ve İzmir için kent düzenlemeleri işine girmiş ama çok para talep ettiği için projeleri kabul edilmemiş. Neyse... Düş kırıklığı yaşadım adamın faşist olduğunu öğrenince.

Hocam 1920li 30lu yıllar değil mi?

Vaay bakıyorum, zaman mekan analizleri yapıyorsun. Evet özellikle 30’lar Avrupa’da Faşizmin yükseldiği yıllar. Ama bu durum Le Corbusier’nin faşizmini ne açıklar ne de aklar.

Peki Hocam. Ben yine de sizin şaşırmanızı hatta düş kırıklığı yaşamanızı yadırgadım.

Neden?

Hocam ilk yola çıktığında Bağımsız Kürdistan diyen biri bugün Demokratik Entegrasyon diyor.

Ne alakası var şimdi bu örneğin? Öcalan’la Le Corbusier’nin hiç bir ortak yanı yok ki.

İki dönüşüm değişim güzergahı olarak şey ettimdi...

Şeyettirme! Le Corbusier’de değişim dönüşüm yok ki...2. Dünya Savaşından sonra faşizm geçici olarak/konjonktürel olarak yenildiği için Le Corbusier’nin faşist yani gizlenmiş, 3. hatta 4. kata düşmüş.

Hocam merhaba. Nasılsınız? Bu hafta kitap sergisine gidiyoruz değil mi?

Evet.

Yalnız kitaplara başlamadan bir sorum olacak.

Buyur...

Son zamanlarda Kürt Meselesi ya da moda tabirle Süreç hakkında bir şey yazmadınız. Sosyal medyada da bu konuya ilişkin bir cümlenize rastlamadım. Hayrola bıraktınız mı bu sorunu?

Süreç değil bu projenin adı. ‘’Terörsüz Türkiye’’ demek doğru olur. Ya da ‘’Sürünceme’’ belki de ‘’Sürecek’’! Uçum’un son açıklaması da yeteri açık değil mi? Öcalan grubu paralel dünyada yaşıyor. Daha önce yazıp söylemiştim: Öcalan çevresini özel olarak eleştirmeye gerek kalmıyor. Ne zaman söz alsalar, ne zaman bir iş yapsalar, kendi kendilerini fena halde teşhir edip batırıyorlar.

Mesela?

Mesela kalkıp Kandil’e gitmiş bir zat. Eskiden ulak idi, artık terfi etmiş: Stajyer Apocu olmuş. Tebrikler, hayırlı olsun. Eylül ve Ekim’de Dortmund’da, Londra’da, Brüksel’de son olarak Diyarbakır’da bunlar bir takım etkinlikler düzenledi. İzledim. Hepsi fiyasko.

N’olucak peki bu işin sonu?

Bu sorunun cevabını bir tek Erdoğan biliyor. O istediği kadar, kendi çıkarına yaradığı kadar sürdürecek süreci. Kürtler tamamen Türkleşene kadar sürecek bu proje! Devlet 1918’den beri uğraşıyor bu entegrasyonla. Öcalangiller şimdilerde Komün, Jineoloji, Kuantum Felsefesi, Kadın Köyü gibi hayati konular üzerinde çalışıyor.

Kitaplara başlayalım mı?

Memnuniyetle. Mâbeyn Kâtibi İsmail Müştak Mayakon’un ‘’Yıldız’da Neler Gördüm?’’ kitabını yeni bitirdim. Bir çok açıdan bana öğretici, ilginç geldi. Bu konuda ayrı bir yazı yazacağım.

Bitirdiğiniz başka kitap ne var?

Süleyman Tekir’in ‘’İttihatçılık, Doğuş’’ kitabını kapattım.

Nasıl buldunuz?

Bu kitabın yayınlanması için kesilen ağaçlara, yazarın emek ve zamanına, matbaacıların, dağıtımcıların, yayınevi çalışanlarının gayretlerine yazık olmuş.

Hiç beğenmediniz anlaşılan...

Başlıkta ‘’Doğuş’’ deniyor ama 235 sayfalık kitapta İTC’nin doğumuna ilişkin ne yeni bir bilgi ne de özgün bir gözlem ya da tahlil var. Aralarında Mustafa Kemal’in de bulunduğu sekiz İttihatçı liderin magazin kokulu portrelerinden oluşuyor bu eser. İddia edebilirim ama kanıtlayamam: Yazar kendi aklından çok Yapay Zeka uygulaması kullanmış sanki. Üstelik en küçük bir eleştirel perspektif yok. Zaten tarihi, şahıslar üzerinden kurup anlatmak, toplumsal, siyasal, ideolojik, ekonomik, kültürel ortamı pas geçmek anlamına geliyor.

Prens Sabahaddin’in ‘’Türkiye’ye Son İkaz’’ kitabından söz etmiştiniz. Bitti mi?

A evet. Bitti. Beklediğimi bulamadım. Prens hakkında sıkı bir İttihatçı muhalifi, ‘’Teşebbüsü-i Şahsi’’ (Bireysel Girişim) ve Tevsi-i Mezuniyet (Adem-i merkeziyet) yanlısı bir fikir adamı derler. Ama bu kitabında daha çok sıkı bir liberal kapitalist portresi çiziyor. Saraydan çıkan biri sosyal-demokrat bile olabilir mi? Üstelik Batılı değil Batıcı.

Başka ne var başucu kitaplarınız arasında?

Kütüphanesini tasfiye eden akademisyen bir arkadaşım Osmanlının son, Cumhuriyet’in ilk yıllarına ilişkin 5-10 kitabını bana armağan etti. Bunların arasında Uygur Kocabaşoğlu/Aysun Akan’ın ‘’Mütareke ve Milli Mücadele Basını’’kitabı ilgimi çekti. Çok zengin bilgiler, aklı başında gözlem ve tahliller var. Yeni başladım.

İTC dönemine takıldınız kaldınız anlaşılan...

Eleştiriyorsun değil mi? Bak ama bu yeni gelen kitaplar arasında Tevfik Çavdar’ın ‘’Talat Paşa’’sı var. Ne var ki ben Kieser’in kitabı üzerine başka Talat Paşa çalışmasına yüz vermem. Hem tekrar olmasın diye hem de en iyisini okuduktan sonra resmi ideolojinin bir başka versiyonunu okuyup neden vakit kaybedeyim?

Gerçi okuma listesi oluştururken dogmatik bir yaklaşım benimsemiyorum. Mesela Maliyeci Cavit Bey’le ilgili yeni bir kitap çıkmış. Oysa ki ben daha önce Selanikli hemşehrimle ilgili kapsamlı bir çalışma okumuş ve bir değerlendirme yazısı yazmıştım. Bu yeni kitabı da sipariş ettim. İlk 20-30 sayfada beni cezbederse devam ederim. Benzeri bir durum Halide Edip kitapları için de geçerli. Bana 1978 yılında haber yazmanın temel kurallarını öğretmiş olan İpek Çalışlar’ın H.Edip kitabını okumuştum. Şimdi Mehtap Tanar’ın kitabına belki gireceğim.

Orta vadede gündeme hangi kitaplar gelecek?

Orhan Koloğlu’nun (Tanırdım ve severdim) ‘’İttihatçılar ve Masonlar’’ kitabına daldım bile. ‘’Bayrak Kalpak Revolver’’ var sırada. Bir de Ali Şükrü Çoruk’un ‘’İmparatorluk Yıkılırken Toplum ve Siyaset’’. Son olarak geçenlerde sosyal medyada Murat Ararat’ın bir kitap listesine rastgeldim. Bazılarını okumuştum, ayrıntılı inceleyip bu listeden de bazı çalışmaları okumak istiyorum.

Sağolun Hocam. Sözünü ettiğiniz kitaplardan bazılarını ben de okumak niyetindeyim.

Güzeeelll... Okuduktan sonra o kitaplar üzerine zengin ve derin bir tartışma yaparız. Teşekkürler. Haftaya görüşmek üzere.

İyi günler Hocam.

Emekli bir gazeteci olarak haftada iki yazı kaleme alıyorum:

Merkezi Atina’da bulunan TVXS.GR haber sitesi için, Türkiye’nin siyasi, ekonomik, toplumsal aktüalitesine ilişkin bir kroniği Fransızca olarak kaleme alıyor, TVXS.GR’deki arkadaşlar bu metni Yunancaya çevirip yayınlıyor. Ben de metnin orijinal Fransızcasını Substack’daki Meridiens https://meridiens.substack.com/publish/home sayfamda paylaşıyorum. Bu metin, Yunanistan okuruna yönelik olarak hazırlanıyor. Bu nedenle Türkiye’de yaşayanlar ya da Türkiye’yi yakından bilenler açısından ilginç/cazip bir metin değil. Ne var ki sosyal medyada bazı arkadaşlar bu Fransızca metni, çeviri uygulamaları ile Türkçeye tercüme edip paylaşıyor.

Türkçe olarak kaleme aldığım haftalık ikinci yazımı ise yine Substack’daki Apoletli Medya sayfamda https://dr137.substack.com/publish/home yayınlıyorum. Bu metin özel olarak Türkiye ve Kürdistan ile ilgilenen okurlar için. Fransızcası ya da Yunancası işlevsel olmayabilir.

Bilgilerinize, iyi okumalar ve iyi günler.

Hocam merhaba, izninizle bu hafta sosyal medyadan topladığım alıntılar üzerine konuşalım. Haftaya da siz kitaplar konusuna girersiniz. Olur mu?

Memnuniyetle… Gerçi ben bu hap gibi ya da reklam slogan gibi sözleri, deyişleri ya da atasözlerini düşünceyi gıdıklaması açısından bazen ilginç buluyorum ama sanki biraz tembellik de yaratıyor. Bir cümlede bir dünya yaratılıyor sanki. Başlayalım.

Birinci alıntım:

‘’Öldüğünüzde, ölü olduğunuzu bilmezsiniz; bu sadece başkaları için zordur. Aynı şey salak olduğunuzda da geçerlidir’’.

Ricky Gervais, İngiliz oyuncu, yazar (1961)

Salaklar öldüğünde iki kez cahil olunuyor, o zaman. Ölümle salaklık arasındaki bu paralellik ya da benzerlik ilginç tabii. Salakların yüzde 100’ünün salak olduklarının farkında olmaması ne büyük sosyal trajedi.

İkinciye geçiyorum:

‘’Aklı manipüle edilmiş insan, kurban olduğunun farkında değildir. Onun için hapishanesinin duvarları görünmezdir ve o, kendini özgür sanır’’

Aldous Huxley, İngiliz yazar, Orwell’in hocası (1894-1963)

Huxley’yi severim. Orwell’le tartışmasında Aldous ağabeye daha yakınım ben. Biliyorsun Huxley, toplumların, iktidarın zor, baskı ya da katakulliyle değil gönüllü olarak boyun eğdiğini savunur. Protez beyin meselesi... Bak bugünkü dünyaya, çok sayıda somut örneğini görebilirsin. Kendini özgür ve demokrat sananlar için özel bir örnek vermeme gerek yok değil mi?

Hocam benden çok yaşayacaksınız. Huxley’in ardından Orwell’den bir cümle bulmuştum:

‘’Geçmiş silindi, silinenler unutuldu, böylece yalan gerçek oldu.’’

George Orwell, İngiliz yazar (1903-1950)

Eric abim Türkiye’de yaşamadı hiç ama bu söylediği Atatürk’ün Tek Adam, CHP’nin Tek Parti, DP, AP, ANAP, AKP hatta DEM zamanlarına denk düşüyor sanki. Hakiki Tarih’in ne kadar gerekli ve önemli olduğunu da hatırlatıyor bu tespit.

Alıntıyı okuyorum. Müellifini siz tahmin edin.

‘’Kapitalist bir toplumda hürriyet, her zaman için zenginlerin hürriyetidir’’

Marksist bir arkadaş olsa gerek. Gramsci mi?

Değil!

Kim peki?

Vladimir Lenin, Bolşevik Devriminin lideri (1870-1924)

Yakışmış doğrusu. Sınıf tahlili can alıcı bir kriter. Hayatı, dünyayı, toplumu, siyaseti, ekonomiyi anlayabilmek için sınıf tahlili şart. Sınıf dediğim ille de Marks’ın Lenin’in tanımladığı anlamda burjuvazi ve proletarya değil. Ezen/ezilen, güçlü/zayıf, büyük/küçük, beyaz/siyah… çelişmeli tüm ikilikler bağlamında sınıf savaşı olduğu için sınıf tahlili can alıcı.

Bitiriyoruz. İki alıntı kaldı:

“Utanma yeteneğini kaybetmiş insanlar ıslah olmaz.” Epictetus, Hierapolis/Pamukkale doğumlu Yunan filozof (MS 50-135).

Adam doğduğu toprakların binlerce yıl sonrasını öngörmüş. Utanma bir yetenek midir ondan çok emin değilim. Ben ‘’yetenek’’ yerine ‘’utanma duyusu’’ derdim. Türkiye medyasında her gün onlarca örneğiyle karşılaşıyoruz bu utanmazların. Doğrudur, ıslah olanına hiç rastgelmedik. Şimdi isim vermeyeyim ama….X’in mi ıslah olmasını bekliyoruz?

Milli ve yerli bir yazarla kapatıyoruz bu haftaki alıntılar geçidini. Eminim biliyorsunuzdur yazarını.

“Türkiye’de her şey olabilirsiniz; ama bir tek şey olamazsınız, rezil olamazsınız.” Murathan Mungan (1955)

Murathan’ı tanıdım. Kendisine ‘’Milli ve yerli’’ denilmesinden hoşlanacağını sanmıyorum. Değerli bir edebiyatçı olarak bilirim. Dediği doğru. Yanlış olsa Türkiye nüfusunun galiba yüzde altmışının rezil olması gerekir. Vezirler dahil…

Hocam teşekkürler. Haftaya görüşmek dileğiyle.

Ben de teşekkür ederim. İyi günler.

Hocam merhaba,

Merhaba.

Hafta başında Atina’ya gitmişsiniz. Goethe Enstitüsünde düzenlenen Sürgün konulu toplantıda yaptığınız konuşmayı okudum. Nasıl geçti Atina?

Konuşmada basiretim bağlanmış, sürgündeki aydın ve gazetecilerden söz ederken değerli gazeteci arkadaşım merhum Celal Başlangıç’tan söz etmeyi unutmuşum. Bir kaç arkadaş eleştirdi, hatırlattı. Telafi etmiş olur muyum bilemem... Onun dışında genelde iyi geçti. Gerçi bu sefer Atina’daki 2 gün bana Selanik’in ne kadar güzel, değerli, hoş bir kent olduğunu hatırlattı.

Aaa neden?

Atina bir kere çok kalabalık. Trafik hep tıkalı. Çok beton bir kent. Yine de iki arkadaşım/meslekdaşım (Stelyo Berberakis ve Dimitri Agadis) sayesinde güzel vakit geçirdim.

Ayrıntı verebilir misiniz?

Vereyim. Akşam toplantıya Frango (Karaoğlan) ile Dimitri de gelmişlerdi. Ertesi gün merkezde, bodrumda özel bir lokantaya gittik. Stelyo, Dimitri ve Istanbullu Rum arkadaşları vardı. Tudor’un yeri diye efsanevi bir mekan. 5-6 masa var. Mönü fiks: Nohut, fasulye, salata, beyaz şarap. Tabak yok önümüzde, sallıyoruz kaşıkları. Mekanın önemli özelliklerinden biri çift kapılı olması. Çünkü burası eskiden hayat kadınlarının, berduşların, evsizlerin lokantası imiş. Ece Ayhan, ‘’Çanakkaleli Melahat’a İki El Mektup ya da Özel Bir Fuhuş Tarihi’’ kitabında yazar: Polis baskınlarına karşı kaçak fuhuş mekanları hep iki kapılıdır, diye. Ama burası zamanla biraz turistik mekan olmuş. Hatta bir kaç yıl önce Yunanistan Dışişleri Bakanı Alman meslekdaşını öğlen yemeğinde burada ağırlamış.

Galiba ben de duymuştum bu mekanının ününü.. Diporto muydu adı?

Evet Diporto. Zaten ‘’İki Kapı’’ demek. Dimitri söyledi, Ahmet (İnsel) 10 sene gelmiş bu mekana. Görüntülü aradık onu. Lokantanın sahibi hatta arada sırada gelip turlayan akordeoncu bile değişmemiş. Tanıdı onları hemen.

Bu mekandan başka nerelere gittiniz Atina’da?

Stelyo ile yıllarca Cumhuriyet gazetesinde çalışmıştık. O Atina ben de Londra muhabiriydim. Stelyo, BBC Türkçe Servisinin de Atina muhabiriydi. Sonra Istanbul’da da sık görüşürdük. En az 30 yıllık mesleki ortak geçmişimiz var. Çok sayıda ortak tanıdığımız var. Her birini scanner’den geçirdik, biraz haber, biraz yorum, bir perçem de dedikodu yaptık eski meslekdaşlarımız hakkında.

Sonra?

Sonra çok güzel bir şey oldu. Ben Stelyo’dan arabasıyla beni önce otele oradan da metro istasyonuna bırakmasını rica ettim. ‘’N’apıcaksın metro istasyonunda?’’ diye sordu. ‘’Havaalanına gideceğim’’ dedim. ‘’Ben seni götürürüm uçağa’’ demez mi... Karşı çıktım, zahmet olmasın, ben giderim filan dedim ama dinlemedi.

Eee?

Aldı beni sahilden geze geze havaalanına götürdü. Geçtiğimiz mahalleleri tek tek tanıttı. Istanbul’dan gelen Rumlar, son dönemde buralara yerleşen Beyaz Türkler...vs... Deniz kenarında bir kahvede mola verdik. Orada da şahane bir muhabbet. Üzerinde çalıştığı kitap hakkında bilgiler verdi. Sohbet hiç bitmesin istedim. Ama son uçağı da kaçırmamalıydım. Diporto’nun cazibesi, Stelyo ile muhabbet Atina’nın kilitli trafiğini, betonunu ve kalabalığını nötralize etti. Gece yarısı 01.30 gibi evime vardım.

Bir daha ne zaman Atina var?

Bak unutuyordum. Atina ile Selanik arasında irrasyonel bir çekişme, atışma, rekabet vardır. Atinalılar, Selaniklilere kızınca, bizimkileri aşağılamak için ‘’Siz Türksünüz!’’ der. Selanikliler alınır tabii bu ‘’hakarete’’ ama çaktırmaz. ‘’İyi de siz kıytırık bir kasaba iken biz Ege’nin en büyük liman kentiydik’’ diye yanıt verir. Programda Aralık başında Atina’da AEK-Galatasaray maçı var. Kısmetse ona gideceğiz. Biri eski biri yeni iki Istanbul takımının maçı olacak.

O zaman şimdiden size ve takımınıza bol şanslar.

Maç aslında sadece hoş bir bahane. Eş-dost, arkadaşlarla toplanmak, yemek-içmek, gezmek-tozmak ve bilhassa sohbet etmek artık bizim yaşımızdaki insanlar için çok zevkli bir fırsat.

Haftaya görüşmek üzere, iyi günler hocam.

Sana da... Teşekkürler.

Ragıp Duran

- İyi akşamlar. Öncelikle Goethe Enstitüsü yetkililerine bu davet ve organizasyon için teşekkür ederim. Ben aslında Göç ya da Sürgün uzmanı değilim. Ama 10 yıldır Selanik’de sürgün hayatı yaşayan bir gazeteciyim. 2 yıl kadar önce Yunanca olarak ‘’Selanik Sürgünü’’ başlıklı bir kitabım yayınlandı. Gazeteci olarak uzun yıllardır Türkiye’de ama daha çok Batı Avrupa ülkelerinde Türk ve Kürt sürgünleriyle beraber oldum, onların konumunu, durumunu, ruh halini gözlemlemeye çalıştım.

- Göç ve/veya Sürgün tarihte çok eski bir konu. İncil’de ve Kur’an’da da göçten söz edilir. Ve bugün göç ve sürgün konusu hâlâ çok güncel. Arjantin-Şili-ABD kökenli yazar, aktivist 82 yaşındaki Ariel Dorfman mesela 2011’de Amerikan PBS radyosuna verdiği demeçte ‘’Biz bugün mülteciler çağında yaşıyoruz, sürgün çağında yani’’ demiş.

- Bizde de gerek Osmanlı zamanında gerek Cumhuriyet döneminde, özellikle muhalifler, aydınlar, gazeteciler doğduğu toprakları terk etmek zorunda kalıp hayatlarını yabancı ülkelerde devam ettirmiş. Mithat Paşa’dan Namık Kemal’e, Nazım Hikmet’ten Yılmaz Güney’e, Doğan Özgüden’den Can Dündar’a çok sayıda aydın, gazeteci sürgünde yaşadı.

- Bizim meslekte sürgünün özel bir yeri var. Daha Osmanlı zamanında Jön Türkler gazetelerini yurtdışında yayınlamışlardı. İlk Kürt gazeteleri de Istanbul dışında ya da Avrupa’da yayınlandı. Bugün Kürt medyasının önemli organları hâlâ yurtdışından yayın yapıyor.

- Türkiye’deki mevcut durumu, muhalefeti ve olası geleceği sordunuz. Yanıtım ne yazık ki pek iyimser olamayacak. Türkiye’de muhalefet, önem sırasına göre saymıyorum, esas olarak 5 alanda, 5 hatta var olmaya çalışıyor: Medya, Akademia, Sivil Toplum, Muhalefet partileri bir de yakın zamana kadar Kürt hareketi. Saray rejimi, Tek Adam yönetimi Türkiye’de medyanın yüzde 90 hatta 95’ini doğrudan ya da dolaylı olarak denetim altına almış durumda. Hergün İnternet sitelerine erişim yasakları gelmeye devam ediyor. Akademi, özellikle Barış Akademisyenleri girişiminden sonra büyük ölçüde nötralize ediliyor. Sivil Toplum örgütleri ‘’Yabancı ülkenin ajanları’’ olarak muamele görüyor. Erdoğan yakın geçmişte ana muhalefet partisini böldü ve zayıflattı. Kürt hareketi de son dönemde ‘’Demokratik Entegrasyon’’ adı altında rejimle uzlaştı, muhalif kimliğini yitirdi. Batı dünyası, bir yandan kendi dertleriyle uğraşırken bir yandan da Türkiye’de olup biteni çok iyi bilmesine rağmen, faşizme gidişat konusunda ağzını açmıyor. Çünkü zaten bugün global eğilim aşırı sağın güç kazanıp yaygınlaşması.

- Faşizm sözcüğünü bilinçli olarak kullandım. Faşizm konusunu inceleyen teorisyenler, ideologlar, siyasal bilimciler, aktivistler... Gramsci, Dimitrov, Arendt, Eco çeşitli kriterler öneriyor. Bu kriterlerin hepsi hatta fazlası bugün Türkiye’de mevcut. Maalesef...

- Aslında 20. yüzyılın ideolojisi olan faşizm bugün neo-liberal ideoloji ve uygulamaları sayesinde, farklı bir görünüm de arz etse, iktidarda. Tarih bitti, ideolojiler bitti gibi orijinal ama saçma sapan teorilerin Amerikalı mucidi Fukuyama, ‘’Göçmen işçilerin anavatanlarıyla ilişkilerini kesmek gerekir’’ diyordu. Çağımızda ben göçmenliği ve sürgünü ‘’Global bir insani soylulaştırma’’(Gentrification) olarak görüyorum. Sözcüğün İngilizcesi olumlu bir çağrışım yapıyor değil mi? Halbuki Fransızcada ‘’gentrification’’ın karşılığı olarak ‘’embourgoisement’’ (Burjuvalaş-tır-ma) kullanılıyor.

- Göçmenlik, sürgün tabi ki son derece olumsuz bir olgu. İnsanı doğduğu topraklarından, doğal ortamından, yerli kültür ve alışkanlıklarından koparıp, çoğu zaman farklı bir dilin konuşulduğu, farklı dinden ve kültürden insanların yaşadığı başka bir ülkede yaşamaya mecbur ediyorsun. Ben yine de Göç ve Sürgün’ün bir kaç olumlu sonucuna değinmek isterim.

· Türkiye’de Kürt meselesi var. Türklerin çoğunluğu , egemen milliyetçi propaganda ve resmi reflekslerin yanısıra Kürtleri bilmediği/tanımadığı için Kürt karşıtı fikir ve tutumlar benimsiyor. Oysa ki mesela Almanya’da Türkler ve Kürtler bir arada yaşıyor. Sokakta Türk esnafın dükkanının yanında Kürdün işyeri var. Dolayısıyla diasporadaki Türkler ve Kürtler birbirlerini tanıyor. Bu nedenle olsa gerek, benim gözlemleyebildiğim kadarıyla, diasporada Kürt düşmanlığı Türkiye’deki kadar güçlü ve yaygın değil.

· Türkiye gibi bir ülkeden gelip, demokrasinin, özgürlüklerin daha gelişmiş olduğu Batı Avrupa ülkelerinde yaşamak, göçmen ve sürgünler için bence iyi bir demokrasi deneyimi oluyor. Bugün Avrupa’da 4. kuşak Türkler ve Kürtler var. Yeni kuşaklar babaları ya da dedelerine oranla Batı demokrasisinden iyi bir şekilde etkilenmiş ve yararlanmış durumdalar.

- Göç ve Sürgün’ün siyasi haritası da ilginç ve anlamlıdır. Doğudan Batı’ya Güneyden Kuzeye gider göçmen ve sürgünler. Sömürgecilik haritasının tam tersi!

- Bu arada İnternet çağının yarattığı önemli engellerden biri, sadece göç ve sürgün alanında değil, her alanda gerçek ile sanal arasındaki farkı bulanık hale getirmesi. Hele şimdi Yapay Zeka ve algoritmalarla ekrana gerçek diye egemenlerin ideolojisi, politikası, fikriyatı yansıtılıyor hep. Medya, akademi, STK’lar ve muhalefet bağımsız ve özgür olabilirse bu engeli aşmak mümkün olabilir. Çünkü bu dört kurum/kutup/merkez ancak bağımsız ve özgür olduğunda gerçekle sanalı ayırdedebilir. Bu nedenle muhalefetin ana esin kaynağı ekranlar değil sokak olduğunda başarı ihtimali artıyor.

Bu metin, 5 Ekim 2026 tarihinde Atina’da Goethe Enstitüsü ile Correctiv Habercilik Ağının düzenlediği ‘’Sürgün Konuşmaları’’ toplantısında İngilizce olarak yaptığım konuşmadan alıntılardan oluşuyor. Dr. Viera Zuburova’nın moderatörlüğünde gerçekleşen panelde Anadolu Kültür’den Aysu Arıcan-Meyrignac, İran’dan tiyatro yönetmeni İman Alidoosti ve Ukrayna’dan aktivist Yustyna Kravchuk katıldı.

Ragıp Duran

Terörsüz Türkiye süreci, aslında en başından beri sakat ve sorunlu idi. Şimdilerde bu projenin tek yanlı bir teslimiyet girişimi olduğu iyice ortaya çıktı. Öcalan grubu, son olarak Sabahat Tuncel, Tuncer Bakırhan gibi isimlerle ya da Erdal Er ve Tuğçe Tatari gibi imzalarla sıkışıklığı gevşetmeye çalışan mesajlar verdi. Bu açıklamalar, kendi içinde çok çelişkili çünkü gerçekleri yansıtmıyor. Üstelik, başta Kürtlerin önemli bir kesimi olmak üzere toplum ‘’Süreç’’ konusunda hiç ikna olmadığı gibi İmralı sakinine ve DEM yönetimine giderek daha büyük hiddet ve öfkeyle karşı çıkıyor.

Yine de son 2 yıl içindeki gelişmelerden olumlu iki sonuç çıkarmak mümkün:

- Süreç, kimin hangi siyasi-ideolojik konumda olduğunu teşhir etti.

- Süreç, şimdiye kadar nedense pek yapılamayan, PKK’nin geçmisine ilişkin önemli bilgi ve yorumların sergilenmesini sağladı.

Öcalan’ın 1999’da yakalanması ve bilahare 27 Şubat 2025 tarihli bildirgesini yayınlaması, PKK’nin siyasi hattında derin ve geniş hatta kaotik bir dönüşüm krizi yarattı. Devlet damgalı bu proje Çerçeve Yasa ile hukuki bir kılıf da kazandı. Konuya ilişkin görüş belirten, demeç veren, yorum yapanların bir kısmı Öcalan’ın tutumunu hiç sorgulamadan olduğu gibi benimsedi, bir başka kesim ise ‘’yeni paradigmayı’’ teslimiyet ve rejime entegrasyon/asimilasyon olarak niteledi ve kınadı. Bir üçüncü grup ise, ki ilk başlarda herhalde çoğunluğu oluşturuyordu, sessiz kalmayı, saf tutmamayı tercih etti. Çünkü hem ‘’İmralı Partisi’’ne hem de rejime muhalefetin bedeli ağırdı. Tecrit hatta linç edilebilirdiniz. Öcalan mahallesinden aforoz edilirdiniz.Bu nedenle bu kümedeki bir çok insan, başına iş almamak için Süreci ve Öcalan’ı desteklermiş gibi bir görüntü vermeye çabalıyor. Gelişmeler, bu sessiz/tarafsız(?) kesimin nufusunun azaldığını gösteriyor. Sessizlerden İmralı’ya yanaşan pek yok. Belki bir kısmı kamuda kendisini ifade etmek istemiyor ama bu kesimden eleştiri cephesine gizli/özel destek giderek artıyor. DEM’in bileşenlerinden, eski bir eşbaşkanının da üyesi olduğu SYKP’nin ilk baştaki eleştirel çıkışı hemen bastırıldı ama tabandaki itirazlar tamamen susturulamadı.

İmralı’yı sorgulamadan destekleyenler arasında esas olarak iki kesim var:

· Milletvekilleri, Belediye başkanları, il ve ilçe başkanları ile grubun medya organlarında çalışanlar, ‘’iliştirilmiş akademisyenler’’ ve amatör Kürt uzmanları kendi kişisel geleceklerini tehlikeye atmamak için biat ediyor. Bu siyaset esnafı ve ‘’entelijansiya’’ biat etmek zorunda. Bu çekirdeğin çevresindeki ilk halkaya mensup olanların durumu da aynı. Biat esas olarak Öcalan aşkından kaynaklanmıyor. Bu kesimlerin sınıfsal, siyasi ve ekonomik çıkarları Terörsüz Türkiye’den yana. Bunlar hem Kürtlerin 50 yılda kazandığı prestij alanından pay almaya devam etmek istiyor, hem de terörsüz bir ortamda kriminalize edilmeden rejime entegre olarak konforlu bir yaşam talep ediyor. ‘’Devletin MHP gibi sağlam bir ayağı olmak’’ hedefi bu kesim için çok cazip. Ama Fransızca bir deyim: ‘’Hem tereyağ istiyor hem de tereyağın parasını!’’

· İmralı ile organik bağları olmasa da, PKK karşıtı damgası yemekten çekinenler, eski arkadaş çevresinden kopamayanlar, İmralı giderek tecrit olduğu için onu bu ara yalnız bırakmamak gerektiğini düşünenlerle ‘’Hareketi zayıflatmayalım’’ diyen insanlar.

Bu ikinci kesimden iki Kürt arkadaşımı kaybettim ben. Yazılarımla hemfikir olmadıkları için pek de nazik olmayan bir şekilde benimle ilişkiyi kestiler. İkisi de en az 35 yıllık arkadaşımdı. Ben siyasi görüş farklılığı hatta zıtlığı nedeniyle dostluklarımı feda etmem. Ben bu iki arkadaşa değer verirdim. Meğerse onlar bana değer vermiyormuş. Çünkü demek ki onların kendi değerleri rafa kalkmış, camialarının değeri ile bana yaklaşmışlar. Açıkçası hem kendi adıma ama daha çok onların adına üzüldüm. Benimle ilişkiyi keserek camialarına daha sempatik görüneceklerini sanıyorlar. Yazık... Ben 2 arkadaşımı kaybettim ama bu ‘’Süreç’’ sayesinde en az 3 yeni Kürt arkadaş ayrıca binlerce yeni okur kazandım.

Süreç’in ikinci olumlu yanı, 2 yıl öncesine kadar kimsenin cesaret ve cüret edemeyeceği bir girişimin başlaması. Konuyla ilgilenenler, eskiden PKK’de görev almış insanlar, Öcalan grubunun geçmişini özellikle despotik yapısını, örgüt içi infazları, kadınlara yönelik saldırıları, muhaliflerini içeride nasıl tasfiye ettiğini anlatmaya başladı. Bu konuda daha önce yazılmış kitaplar (Selim Çürükkaya, M.Can Yüce, Nejdet Buldan...) yeniden gündeme geldi. Salih Dündar, Aytekin Yılmaz gibi eski kadrolar yeni kitaplar yayınladı. 3-4 yeni kitabın hazırlık aşamasında olduğunu duydum. Sosyal medyada başta Murat Ararat olmak üzere, bir çok Kürt aktivist, Öcalan Önderliğinin katlettiği, işkence yaptığı, tasfiye ettiği insanlar konusunda isim, yer ve tarih vererek somut bilgiler yayınladı. Tanıklıklarını paylaştı. İmralı Partisinden bu konuda ne bir yalanlama ne de bir değerlendirme geldi. Bağımsız Kürtlerin bu girişimi, aslında bugünkü veriler ve değerlendirmeler ışığında yeniden yazılması gereken PKK tarihi için önemli bir başlangıç.

Sonuç olarak, önümüzdeki dönem hakkında iki tahminde bulunmak gerekirse, olumlu olarak nitelediğim iki alanda şöyle gelişmeler bekliyorum:

- Apoculuğa itiraz ve muhalefet hem nicel olarak güçlenecek hem de nitel olarak daha sağlam, daha derin gözlem ve tahliller ortaya çıkacak.

- Bu birinci olasılıkla doğrudan ilişkili ikincil alanda da, amiyane tabirle Öcalan’ın ipliği iyice pazara çıkacak. Bu durum sessiz/tarafsız kitlenin zayıflamasına yol açacak.

Mevcut durumu Londra’da konferans düzenleyerek kurtarmak mümkün mü?

Hocam merhaba, nasılsınız?

Ben iyiyim. Umarım sen de iyisindir. Bu hafta kitapları konuşacağız değil mi?

Evet. Bu ara okuduklarınız, elinizin altındakiler ve yakında okumayı tasarladığınız kitaplar neler diye sorsam...

Ismarladığım kitaplar Ekim ortasında gelecek. İstersen tersten gidelim ve gelecek ayların kitaplarının listesini vereyim.

- İsmail Müştak Mayakon’un ‘’Yıldız’da Neler Gördüm?’’

- Dört Devir Bir Kadın, Mehtap Tanar

- Bir Devrim Yolcusu, Mehmet Biter

- İmparatorluk yıkılırken toplum ve siyaset, Ali Şevket Çoruk

- Bayrak Kalpak Revolver, Ed. Hakan Boz

- Osmanlı’nın Son yılları, Alexander Lyon Macfie

Hocam 6 kitaptan sadece biri, ‘’Bir Devrim Yolcusu’’ bugünü ya da yakın geçmişi anlatıyor. Diğer 5 kitap hep Cumhuriyet öncesi ya da Osmanlı’nın son dönemi hakkında araştırmalar. Siz galiba İttihat Terakki’ye taktınız?

Evet taktım. Dikkat ediyor musun, son dönemde İttihatçılığı yeniden hortlatmaya çalışan bir kesim var. Oysa ki İTC Osmanlı’nın batış döneminde peydah olmuştu. Şimdi bu Neo-İttihatçılar da T.C’nin batışını mı sezdiler nedir...

Bu kitapları okuyup bitirince değerlendirmelerinizi almak isterim.

Memnuniyetle. Yalnız ben esas olarak ya çok sevdiğim/beğendiğim kitapların ya da son derece olumsuz bulduğum kitapların tanıtım ya da kritiğini yazıyorum. İkinci kategoriye girenler, başkaları da okuyup zaman kaybetmesin diye.

Gelelim bu aralar okuklarınıza...

Seni teyit etme pahasına Süleyman Tekir’in ‘’İttihatçılık-Doğuş’’ kitabına başladım. Gizli ve sinsi bir İttihatçılık var ama bilmediğim bir sürü şey öğreniyorum. En son bitirdiğim kitap Hilmi Yavuz’un ‘’Ceviz Sandıktaki Anılar’’.

Tanır mıydınız kendisini?

Çok az bir araya geldik. Hilmi bey benden (1983-87) çok önce (1964-69) Londra’da BBC Türkçe Servisinde çalışmış. Nokta dergisinde arada sırada beraberdik. Sonra da Ankara’da Bilkent Üniversitesinde o da ben de ders veriyorduk. Bir kaç kez uçakta muhabbet ettiğimizi hatırlıyorum.

Nasıl bir şahsiyettir kendisi.

Derin bilgili ve kültürlü bir edebiyatçı. Şiir ya da öykülerini değerlendirecek konumda değilim. Efendi bir insan. İnce mizahı da vardır. Ece Ayhan konusunda anlaşamamıştık. Bu aralar neden eski bir söyleşiyi yayınladılar bilmiyorum ama Oryantalizm konusundaki söylemi bana hiç uymuyor. Bir de ilmi siyaseti farklı olduğu için, haksız yere hapis yattı. Zaman gazetesinde köşesi var diye hüküm yedi. Rejimin rezilliklerinden biri...

Okuduğunuz kitapta ne anlatıyor?

1950-60 yıllarını anlatıyor. Hem de çok güzel anlatıyor. Hilmi Yavuz o dönemde gazetecilik yapmış. Kendi deyimiyle ‘’yeniyetme’’ ya da ‘’çaylak’’ bir yazar. O on yılın gazeteciliğini, gazetecilerini, edebiyat ve kültür hayatını, eğlence dünyasını, siyasetini sade bir dille sergilemiş. Aralara da o dönemde yazdığı öyküleri serpmiş. Zevkle okudum.

Başka neler okuyorsunuz bu aralar?

Başucumda 3 kitap var. Okumak denmez herhalde zaman zaman bir kaç sayfasına göz atıp bir diğerine geçiyorum:

- Walter Benjamin, Radyo Benjamin

- Roland Barthes, Sesin Rengi

- Jorge Luis Borges’le Konuşmalar

Bildiğim kadarıyla 3’ü de söyleşi kitabı.

Ben başka ortak yanlar da buldum bu üç eserde. 3’ü de 20. yüzyılın en önemli aydın ve yazarları arasında. Çeviriler gayet iyi. Barthes’da çok zorlanıyorum. Çünkü bir yandan dili ağır. Bir yandan benim dil, söylem, semioloji konusundaki bilgilerim ve ufkum sınırlı. Benjamin orijinal bir düşünür. Frankfurt Okulu’nun babalarından. Baba deyince insanın aklına önce iskele babası geliyor değil mi? Borges, eşsiz bir yazar. Bana muhafazakâr geldi. Her üç yazarda da, tabi ki farklı düzeylerde toplum ve siyaset, işledikleri konuların içine, çevresine genelde az ve hızlıca oturtuluyor. Kısacası bana biraz teknik geldi okuduklarım. Bu izlenime kapılmamın bir nedeni de kendi cahilliğim olsa gerek. İnsan öğrenmek için okur değil mi? Özellikle Barthes ve Benjamin’de habire bulmaca çözmek zorunda kalıyorum. Çoğu zaman da çözemiyorum. Belki de daha fazla ön okumalara ihtiyacım var. Biz... pardon ben sadece öğrenmek için kitap okumuyorum, zevk almak istiyorum okuduğumdan. Barthes ve Benjamin zevk verme konusunda ilk 10’a girmiyor benim listemde. Ukalalık oldu galiba ama öyle düşünüyorum. Söylemekte bir sakınca görmüyorum. Ben şimdi mesela Atom Fiziği konusunda kitap okumam. Çünkü hem hiç bilmediğim/anlamadığım bir alan hem de konuyu hiç merak etmiyorum. Şimdi biri de kalkıp ‘’O zaman ne diye Barthes ve Benjamin okuyorsun?’’ diyebilir. İkisi de ilgilendiğim alanlara ilişkin kitaplar yazmışlar. Merak ettim okumaya çalışıyorum. Galiba da bitiremeyeceğim bu iki kitabı. Benim düzeyimi aşıyor ikisi de.

Hocam bu itiraflarınız bana iyi geldi.

Neden?

E çünkü ben şimdiye kadar bir gazeteciden, bir aydından böyle cümleler duymamıştım hiç. Hem mütevazı hem de içten.

Başkaları beni bağlamaz. Ben gazeteci olarak hakikatle uğraşıyorum. Benim sözkonusu kitaplarla ilişkilerimdeki hakikat da bu.

Çok sağolun hocam. Haftaya görüşmek üzere. İyi günler.

Ben de teşekkür ederim. İyi günler.

Ragıp Duran

Hocam merhaba, geçen hafta görüşemedik. Ya işleriniz çoktu ya da bir rahatsızlığınız mı vardı?

Rahatsızlık yok. Yani sağlık bakımından iyiyim. Ama diğer alanlarda herkes kadar rahatsızım tabii…

Geçenlerde yapmıştık. Bende yine sosyal medyadan topladığım alıntılar birikti. Ne dersiniz?

Tamam yapalım ama geçen sefer de söylemiştim. Her atasözü, deyim ya da alıntıyı söylendiği ortama, söyleyenin kimliğine göre değerlendirmek gerek. Ürün ya da hizmet pazarlamak için reklam sloganı üretmemiş bu insanlar, değil mi ?

Haklısınız hocam ama kimi çok eski kimi çok yeni bu cümleleri ben sizin nasıl değerlendirdiğinizi/yorumladığınızı öğrenmek istiyorum. Yoksa herkes kendi ideolojik tercihine, bulunduğu konuma göre anlıyor tabii.

Başlayabiliriz. Dinliyorum.

Alman filozof Arthur Schopenhauer’den (1788-1860) bir cümle :
“Ahmaklar için yazan bir kişi, her zaman geniş bir okur kitlesine sesleneceğinden emin olabilir“.

Yazarları, gazetecileri, okurları ve toplumu ilgilendiren bir tespit. Herhalde doğrudur. Ama yazar ya da gazeteci yazı yazarken tam olarak kime sesleneceğini bilemez. Bu cümlede tek rezervim ‘’Ahmaklar’’ sözcüğü.

Devam niteliğinde Montaigne’den (1533-1592) bir alıntı :

‘’Bilge bir kişi, bir aptalın bilgeden öğrendiğinden daha fazlasını bir aptaldan öğrenir.’’

Kasıtlı seçiyorsun galiba. İlk bakışta doğru gibi görünse de bilgeliği yüceltmek için önüne gelene aptal dememek lazım. Bence ayırım yapmadan herkes birbirinden öğrenebilir. Tabii istiyorsa...

Frankfurt Okulundan Theodor Adorno’dan (1903-1969) bir cümle şimdi.

‘’Bir toplumda öfkeli insanlar popülerleşiyorsa, orada akıl tutulması baş gösterir. Düşünce suç, özgürlük ihanet, eleştiri saldırı olarak algılanır’’.

Galiba geçen yıldı. Frankfurt Okulu hakkında çok iyi bir kitap okumuştum: ‘’Büyük Uçurum Oteli - Frankfurt Okulu’ndan Yaşam Öyküleri’’. Adorno’nun bu cümlesinde öfkeli olmak başlı başına olumsuz bir tutum olarak ele alınmış. Oysa ki öfke olmadan sevgi olmaz, ilerleme de olmaz. Bkz. Stephane Hessel’in ‘’Öfkelenin’’ kitabı. Akıl tutulması ve gerisi doğru. Bkz. Günümüz Türkiye’si.

Günümüz Türkiye’sinden hiç haberdar olamayan insanlar ilginç tespitler yapmış. Mesela Amerikalı yazar Upton Sinclair’in (1878-1968) şu sözü:

“Bir adama bir şeyi anlamasını sağlamak zordur; hele ki maaşı, o şeyi anlamamasına bağlıysa.”

Tamamen hemfikir olduğum bir tespit. Türkiye gazetecilik sektöründen 3 örnek vereyim. Cumhuriyet’ten alıyorsanız maaşınızı Atatürk aleyhindeki bir gerçeği anlamamak durumundasınız. Yeni Şafak’ın maaşlı çalışanı iseniz Erdoğan hakkındaki olumsuz bir hakikatı anlamayacak ve yazmayacaksınız. Keza Yeni Yaşam’dan alıyorsanız maaşınızı Öcalan’ın herhangi bir konuda yanlış olduğunu anlamayacaksınız. Batı dünyasında bu durum biraz daha esnek...

Efsanevi bir şarkıcıdan geliyor şimdiki alıntımız. Bob Marley (1945-1981)

‘’Siyaset ve kilise aynı şekilde iş görür. İkisi de insanları cahil bırakmak için çalışır’’.

Reggae kralı doğru demiş. Ama bence siyaset yerine iktidar dese daha doğru olurdu.

Polonyalı/Alman bir doktor/yazar Stanislaw Lem (1921-2006) günümüze ilişkin bir cümle kurmuş:

‘’Dünyada bu kadar büyük bir aptal kitlesinin varlığından habersizdim, ta ki İnterneti kullanmaya başlayana kadar.”

Tespit doğru olabilir ama ‘’aptal’’ sıfatı yerine mesela ‘’aptallaştırılmış’’ demiş olsaydı daha doğru olurdu.

İtalyan filozof ve gökbilimci Giardino Bruno (1548-1600), kilisenin dogmalarını kırdığı için diri diri yakılarak öldürülen bir kahraman. Demiş ki

‘’Tanrı yeryüzüne hakim olmak için iyi insanları kullanır, kötü insanlar ise yeryüzüne hakim olmak için Tanrı’yı kullanır.’’

Bu alıntı sanki biraz eskidi. Özel bir ilişkim yok ama duyduğum kadarıyla Tanrı, yeryüzüne hakim olmak için seferber edeceği iyi insan bulamaz olmuş. Tanrı’yı kullananlar ise bir çok ülkede iktidarda.

Büyük Rus romancı Dostoevski’den (1821-1881) bir cümle şimdi :

‘’Kendi fikir ve inançlarına uydurmak için gerçeği çarpıtanlar, en aşağılık ve alçak insanlardır.’’

Farkındayım bana gaz vermeye çalışıyorsun. Ama ben, bizim evin karşısındaki benzinciden alıyorum gazımı. Dostoevski’nin bu sözünün bugün kimlere gittiği malum. Ben yine de ‘’aşağılık’’ ya da ‘’alçak’’ gibi sıfatlar kullanılmasından yana değilim. Doğru da olsa yazık bu insanlara… Bitiyor mu?

Bitiyor hocam. Son alıntı Kant’dan(1724-1804):

“Başkalarını ne kadar etkilemeye çalışırsan, o kadar aptallaşırsın.”

Etkilemeye çalıştığın insanlar mı aptallaşır yoksa etkilemeye çalışan mı? Belki de ikisi birden. Kapatırken bu sefer ben bir alıntı atayım ortaya.

Buyurun Hocam.

‘’İnsanları değiştirmeye çalışmayın. Onları olduğu gibi reddedin’’.

Kimin sözü bu?

Niccolò Machiavelli (1469-1527).

Sağolun hocam, Haftaya görüşmek dileğiyle.

Sen de sağol. Güzel yani üzerinde düşünmeye tartışmaya değer alıntılar toplamışsın. Ayda bir kitap, ayda bir de alıntılar geçidi yapalım bundan sonra.

Memnuniyetle.

Ragıp Duran

Gazeteci ve konferans tercümanı olarak çok sayıda meslektaş, yazar, akademisyen tanıdım. Kimisi dostum oldu, kimisiyle sadece yazıları, kitapları, eserleri aracılığıyla tanıştım. Bu insanların önemli bir bölümü ünlü kişiler. Hep merak etmişimdir: Yazılarından kitaplarından tanıdığımız insanların özel hayatları nasıldır? Yazdıklarına denk düşer mi? Yoksa yazıları ile özel hayatları çelişir mi? Yani özü sözü bir midir? Yüreğiyle aklı aynı renkte midir? Yoksa dışarıya yani kamuoyuna gösterdikleri cemalleri ile evde eşine, çocuklarına gösterdikleri vesikalık fotograf farklı mıdır?

Fransız tiyatro yönetmeni, oyuncusu ve yazar Denis Podalydes’in ‘’L’Ami de la famille’’ (Ailenin Dostu) başlıklı kitabı yukarıdaki sorulara güzel cevaplar arıyor. Kitabın alt başlığı ‘’Pierre Bourdieu’den Anılar’’.

Çünkü Denis, Pierre Bourdieu’nün(1930-2002) oğlu Emmanuel’in en yakın arkadaşı, dolayısıyla küçük yaştan beri Bourdieu’lerin evinin sürekli misafirlerinden biri. Başta Pierre olmak üzere, eşi ve annesini tanımış, bu şahsiyetleri dışarıdan bir gözlemci olarak anlatıyor.

Hemen belirtmekte yarar var: Kitap öncelikle Bourdieu okurlarına sesleniyor. Bourdieu literatürü hakkında bilgi sahibi olmak şart ayrıca içeriği kavramak için Fransız tiyatro dünyası hakkında da biraz bilgili olmak lazım.

Yazar, gönderme ve alıntılardan anlıyoruz ki, Bourdieu literatürünü yutmuş. Sosyologun günlük sıradan hayatına ilişkin sahneler aktarırken bile bazı kitaplarından alıntılarla süslüyor gözlem ve izlenimlerini. Denis, dünyanın en eski tiyatro topluluğu olan Comédie Française’in bir mensubu. Mesleği gereği, Bourdieu’nün özel hayatındaki bazı kareleri tiyatro sahnesi gibi canlandırıyor. Ama dili hafif değil. Cümleleri uzun.

Ben bu kitapta öğrendim, Bourdieu tiyatroya pek meraklı değilmiş, hatta hiç meraklı değilmiş. Davet edildiği için mecburen gittiği tiyatro oyunlarında koltuğunda horul horul uyuduğunu görenler var. Gerçekle görüntü, hakiki ile inşa edilmiş arasındaki farklılıklar nedeniyle olsa gerek Bourdieu’nün tiyatrosuzluğu.

Yazar, Bourdieu sayesinde sosyolojiyi nasıl öğrendiğini, sosyolojinin kendi özel ve mesleki hayatını anlamakta ve yönlendirmekte kendisine nasıl yardımcı olduğunu çeşitli örneklerle anlatıyor. Sosyoloji-tiyatro ilişkileri konusunda da derin ve ilginç görüşler oluşturuyor.

Bourdieu’nün kırsal kökenlerinin mesela aksanının onu bir yandan huzursuz kıldığını ama bir yandan da mücadeleci yaptığını da yine geçmişten somut örneklerle güzel yazmış.

Çekingen neredeyse içine kapanık bir adam Pierre. Hiç yüksek sesle konuşmuyor. Eşine çocuklarına katiyyen müdahale etmiyor. Gülümsemelerine yansıyan ince bir mizah anlayışına sahip. Konuşmak ve yazmaktan çok dinlemeye ve okumaya vermiş kendini. Özel ya da mesleki hayatında ‘’Ben’’ diye konuştuğu nadir. ‘’Biz’’ diyor hep.

Althusser, Foucault, Derrida, Deleuze, Guattari... hiç kuşku yok ki 20. yüzyılın en önemli düşünürleri arasında. Bourdieu’nün bu kişilerden galiba iki önemli farkı var:

- Bourdieu, akademideki çalışmaları ve dergiciliği, yayıncılığı sayesinde, birlikte çalıştığı sıkı bir ekip yarattı. Onlar bugün Bourdieu’nün mirasını çeşitli yöntemlerle geliştirerek sürdürüyor. Bugün Fransa’da hâlâ Arthur Rimbaud (1854-1891) hakkında yeni kitaplar yayınlanır. Bourdieu için de.

- Bourdieu, Fransa’da 1990 ortalarında patlayan sosyal hareketlerde eline megafonu kapıp alana (Champ!) inmiş, akademisyen ve aydın kimliğini aktivistlikle tamamlamış bir şahsiyet.

Denis’nin kitabında tabii ki bunlar da var.

Dikensiz gül olmaz. Bourdieu’nün okuru, hayranı kadar kalabalık olmasa da sıkı Bourdieu karşıtları var akademik piyasada. ‘’Sosyolojinin terörü’’ filan diye kitap yazanlar bile mevcut. Sağcıları kabul etmesek de anlarız ama solda olduğunu öne sürenlerin Bourdieu karşıtlığının akademide ya da siyaset dünyasında garip gerekçeleri olsa gerek. Kitapta bu bahis 1-2 paragrafla geçiştirilmiş.

Ben kitabı 3-4 günde çok şey öğrenerek, büyük bir iştah ve zevkle okudum. Sonra da, dingoluk edip, bir arkadaşıma ‘’Bizim neden Bourdieu’lerimiz yok?’’ dedim. Demez olaydım. ‘’Seneye seçim olacak. Ayrıca Barış ve Toplumsal Demokrasi süreci başarıya ulaşacak. Sonra da Bourdieu’lerimiz peydah olacak!’’ dedi.

Öcalan’ın yönettiği PKK ve çevresinin, T.C’ye entegre olma süreci öncesinde, Ankara’ya karşı en az 1978’den bu yana silahlı, siyasi, ideolojik, kültürel ve toplumsal düzeylerde, eksiği ile gediği ile muhalefet etmiş olduğu bir gerçek. Bu muhalefet, 1999 yılında resmen sona erdi, 27 Şubat manifestosuyla da tescil edildi. ‘’Sizlere hizmete hazırım’’ aşamasından ‘’Devletin en az MHP kadar sağlam bir kolonu’’ olmaya merhalesine geldi. Dolayısıyla PKK’nin eski alanı boşaldı.

Siyaset boşluk kaldırmaz. Bu alan, yani Kürt ulusunun kendi kaderini tayin hakkını savunan, T.C’nin inkârcı, baskıcı, faşist rejimine muhalefet eden kesim tarafından, bugün cılız da olsa genç Kürt muhalefeti tarafından doldurulmaya çalışılıyor.

Eski PKK yeni Apocu hareket, yaklaşık 20 yıl boyunca Kürt toplumunun önemli bir kesiminin siyasi temsilcisi olarak ön plandaydı. Öcalan’ın yeni ‘’paradigma’’sıyla örgüt artık Kürt toplumunca desteklenen/meşru görülen bir siyasi temsilci olmaktan çıktı. Çünkü devlet, örgüte rejimin Kürt temsilcisi elbisesini giydirdi. Kürt toplumu, kendisini en az yüzyıldır inkâr eden devletin kayyım bir temsilcisini kendi temsilcisi olarak benimseyemiyor. Dolayısıyla Kürt toplumunun büyük bir bölümünün yeni bir siyasi temsilciye ihtiyacı var. Genç Kürt muhalefeti, süre içinde, bu zor sorumluluğu da üstlenmek zorunda kalacak.

Söz konusu bu muhalefeti sosyal medyadan izlemek mümkün. Ayrıca son iki hafta içinde Diyarbakır, Cizre, Batman, Istanbul ve İzmir ile Berlin ve Köln’deki Kürt arkadaşlarımla yaptığım sohbetlerden bu yeni çıkan Kürt muhalefetini biraz daha tanıma olanağına kavuştum.

Edindiğim izlenimlere göre, henüz adım adım oluşmaya, var olmaya, kendini göstermeye çalışan muhalefet kümesinin temel bir kaç özelliğini sıralayalım:

· Çok sesli. Henüz tomurcuk aşamasındaki muhalefet içinde az sayıda da olsa solcu arkadaşlar var. Liberal, sosyal-demokrat, milliyetçi ve dinci kesimler de bulunuyor. Dolayısıyla Kürdistan’daki siyasi/ideolojik zenginliği temsil ediyor.

· Genç. Benim doğrudan ya da dolaylı olarak görüşlerini aldığım insanların büyük bir çoğunluğu 1990 ve sonrasında doğmuş gençler. Çocuklukları Kürdistan’ın en kanlı dönemine denk düşüyor. Bu gençlerin bir kısmı örgütle organik ilişkide bulunmuş ve/veya cezaevine girmiş.

· Geçmişleri var. Bu kesimden yazan konuşan insanlar, Kesire’nin Mektubu’ndan, Semir’den, Mehmet Şener’den, Zindan Konferansından haberdar. S.Çürükkaya’nın, M.Can Yüce’nin kitaplarını biliyorlar. ‘’İlk Kurşun’’ muhabbeti yapmıyorlar.

· Öfkeliler. Bu genç kesimin içinde, çoğunlukta olmasalar da bazıları, Öcalan’a ve DEM yöneticilerine karşı, sosyal medyada izlediğimiz kadar, fevkalade öfkeliler. Bu arkadaşlar, hiç kimsenin onaylamayacağı küfür ve hakaretlere başvuruyor. Anasını babasını, kızını oğlunu, kardeşini kaybetmiş, köyü, kasabası, kenti yakılmış yıkılmış bu insanların hissiyatını anlamak mümkün olsa da, küfür hakaret kabul edilemez.

· Babalarından daha özgürlükçü. Bazıları aile öykülerini anlattıklarında ebeveynlerinden daha özgürlükçü olduklarını söyledi. Kırsal alanlardan kentlere geçtikleri için de ufukları daha geniş. Analarından ve babalarından daha iyi eğitim almışlar. Mesela İnternet’i etkili bir şekilde kullanıyorlar.

· Henüz başlangıçta. Yeni genç Kürt muhalefeti, halen yerel, bölgesel ya da Kürdistanî düzeyde ortak bir yapıya/platforma sahip değil. Bireysel, grupsal mesela mahalle, okul arkadaşlığı düzeyindeki birlikteliklerinde muhalefetlerini oluşturma/biçimlendirme çabasındalar. Hali hazırda kafalarında somut bir örgütlenme modeli yok. Ama kendi aralarında bu konuyu tartışıyorlar. Rol modelleri yok. Zaten her konuda yüzde yüz hemfikir olmadıkları da malum.

· Öndersiz halk olur! Geleceği tasarlarken geçmişi de eleştirel bir gözle değerlendirmeye çalışan bu kesim, ‘’Önderlik’’ konusunda özel olarak rahatsız. ‘’Biz, ’Önderliksiz’ bir yapının peşindeyiz.’’ Bu cümle çok şey anlatıyor.

· Silah. Çok net oldukları önemli bir konu da mevcut süreç. PKK’nin silahlı mücadeleyi terk etmesinden memnunlar. Savaşı, hele 2004 ve 2015 operasyonlarını Apocuların devletin siparişi üzerine yaptıklarını biliyorlar. Savaşın yeniden başlamasına kesinlikle karşılar. Ama tek başına silah bırakmanın barış anlamına gelmeyeceğini de anlamışlar. Öcalan’ın, devletle birlikte, Kürtlerin bütün haklarından vazgeçmesine karşılar.

· Temel meseleleri... ‘’Hocam bizim temel ve tek meselesimiz sabah akşam Apo’yu eleştirmek değil. Apoculuk bize ancak olumsuz öğretmenlik yapabilir. Bizim temel derdimiz kısa, orta ve uzun vadede yeni Kürt muhalefet blokunu yaratmak, ona görünürlük kazandırmak, onu ete kemiğe büründürmek’’.

· Bölgesel perspektif. Barzani ve Rojava konusunda çok aklı başında fikir ve tutumları var. Henüz tam olarak oturmamış, ayrıntılandırılmamış olsa da.

· Dünya ve Kürdistan. Sadece diasporadakiler değil Bakur’daki bu gençlerin çoğu yabancı dil bildikleri için dünyadaki siyasi gelişmeleri Kürdî bir gözle izleme olanağına sahip. Teslim olmuş mağlup abilerinden çok daha akılcı gözlem ve tahlil yapabiliyorlar.

· Türkiye ve Kürdistan. Bir yandan Kürdilîk ve Kürdistanîlik bir yandan Türkiye’de demokrasi gibi hedefleri olan bu kesim, bu iki mücadele alanını nasıl birleştirebilecekleri konusunda henüz bir hat belirleyememişler. ‘’Ama her halükârda Öcalan’ın yaptığı gibi devletçi Türkleri içimize alıp, solcu Türklere uzaktan kumandalı/tepeden inme parti kurdurmanın yanlış olduğunu gördük’’ dedi bir genç.

Dinlediklerim okuduklarım beni hemen ışıklı bir umut dünyasına sevketmedi tabii ki. Ne var ki, PKK’nin Bakur’da ve diğer üç parçada söz ve siyasi inisyatif tekelininin sarsıldığı, temsiliyet imtiyazının sorgulandığı bir dönemde henüz belki filiz aşamasına bile gelememiş bir akımın doğum müjdesini almak başlı başına olumlu bir gelişme.

Her şeye rağmen yeni Kürt muhalefetinin somutlaşması, toplumsal/siyasal/ideolojik bir güç olarak sahaya inmesi bugün yarın gerçekleşebilecek bir olgu değil. Orta ve uzun vade için düşünülmesi gereken bir girişim.

Bu yeni genç Kürt muhalefeti, münkat (Boyun eğmiş, itaat etmiş, teslim olmuş) eski Apocuların ve Türk rejiminin saldırılarına karşı gerekli önlemleri alabilirlerse, sağlam bir muhalefet altyapısı inşa edebilir. Kürt haklarını savunanlar, demokrasi ve özgürlükten yana olanlar bu akıma müdahale etmeden, akıldanelik taslamadan sadece destek vererek, olumsuzluklarını/eksikliklerini dostça eleştirerek, akımın kendi yolunda dallanıp budaklanmasına katkıda bulunabilir.

Başlangıç aşamasındalar. Tebrikler. Yolları açık olsun.

Ragıp Duran

10 yıl önceki döneme ilişkin bir yalanın hedefindeyim. Ne var ki söz konusu mesaj neresinden tutsanız elimde kalıyor.

Ayrıntıya girmeden bir kaç kalemde anlatayım:

· Trilyonları çalmışım. Olay Almanya’da gerçekleştiğine göre para birimi euro olmalı. Türkiye bütçesine yakın bir meblağ. ‘’Ufak at da civcivler de yesin’’.

· Artı TV/Artı Gerçek’in patronları, 10 yıl öncesine giden böyle bir iddia varsa neden ancak bugün bu konuyu bir trol aracılığıyla gündeme getirmiş? Bu kadar büyük bir meblağın kaybolmasına 10 yıl boyunca göz mü yummuşlar?

· İftira atarken, yalan söylerken yazdığınız mesajı tekzip edebilecek konumda onlarca tanık olduğunu hesaba katmanız gerekirdi. Şimdiden bir-iki yalanlama okudum sosyal medyada. Konu hakkında bilgi sahibi olup susanlar ve ıslık çalanları da bir kenara kaydediyorum.

· İftira zamanlaması ve hedefleri ilginç: Ayşe Hür, Yektan Türkyılmaz ve ben. Sözkonusu üç kişinin en önemli ortak yanı mevcut sürecin ve Öcalan’ın maskesini alaşağı etmek. Yalanları yapı sökümüne uğratıp hakikatı sahneye çıkarmak. Bu tutumu benimseyince, fikirsiz merkez ve trolleri ancak konu dışı itibarsızlık mesajlarından medet umuyor.

· Fikri düzeyde tükenmiş, eleştirilerimize yanıt vermekten aciz bir kesimin bu tür yalan ve iftiralara başvurmasını zaten bekliyordum. Ama benim mesleki, siyasi ve özel hayatımda gizleyeceğim, utanacağım herhangi bir kara nokta yok.

Trolde ve biat ettiği kutupta akıl, zekâ, ar, namus olmayınca iftira atarken bile beceriksizliğini yalancılığını faş ediyor. Bunlarla uğraşacağınıza eleştirilerimize yanıt vermeye çalışın.

Küfür, tehdit ve iftiralar, şimdiye kadar savunduğumuz görüşlerin doğruluğunu teyit ediyor. Bundan sonra, onlar gibi teslim olmayacağız. Geri adım atmayacağız. Haklılığımızı sonuna kadar savunacağız. Bilginize.

Hocam merhaba. Nasılsınız?

İyiyim. Sen?

Sosyal medyada adınız sık geçiyor bu aralar. Süreç konusunda yazdığınız son yazıdan sonra baktım, beğenen, takdir eden onbinlerce yurttaş var, ama bazı hesaplar da size ağır hakaret ve küfürler ediyor.

Evet hepsini izleyemiyorum tabii ama eş-dost sağolsun gönderiyor bazılarını. Ben, yazıda da belirttim, bir eleştiriye fikirle yanıt veremeyenlerin aracıdır hakaret ve küfür. Çaresizler. Zaaf belirtisidir. Beni etkilemez. Bana işlemez. Tarikatın müritleri linç etmeye kalkışıyor hatta bazen tehditvari cümleler yazıyorsa nafile. Yazdıklarımla ilgili bir tek satır eleştiri, itiraz yok. Ben öyle saldırılar karşısında geri çekilecek bir insan değilim. Amerikan rock’unun en sevdiğim şarkıcısı Bruce Springsteen, ‘’No retreat no surrender’’ (Geri çekilmek yok teslim olmak yok) diyor. Ben o cenahın mensubuyum.

Bu hafta iki konuyu açmanızı isteyeceğim. Birincisi Mao’nun ölümünün 50. yılında özellikle Çinli gençlerin yeniden Mao’ya sarılmaları konusu. Siz de eski bir Maocu olarak...

Kitap ve şarap hariç hiç bir şeyin eskisi makbul değildir. Neyse.. İkincisi hangi konu?

Hocam bu PİSA araştırma sonuçlarına göre Türkiye acaip bir sıçrama yapmış. Bizim gençler, özellikle matematik ve okuyup-anlama konusunda OECD ortalamasının üzerinde not almış.

Mao’dan başlayalım. 1976. Dün gibi hatırlıyorum. Paris’deydim. Gittim ertesi gün bayiiye ve hayatımda ilk defa sağcı, solcu, liberal, muhafazakar ne kadar günlük gazete varsa (O zamanlar kağıda basılı gazeteler vardı) hepsini aldım.

Kurucuları Mao-Spont ekolünden gelen Libération’un kapağı tamamen Çince tasarlanmıştı. Ama Libé her zaman olduğu gibi, Çincede de yine kelime oyunları yapmıştı manşette.

Manşette ve kapaktaki Çince kelimeler ne diyor?

Manşet aslında Mao’nun bir sözünü tersyüz ediyor. Yaygın slogan ‘’Doğu kızıldır, Güneş doğmaktadır’’ şeklindeyken Libé’nin manşeti ‘’Doğu kızıldır, güneş batmaktadır’’. Birinci sayfada bir başka başlıkta yine aynı yöntemle bir slogan güzelce tahrif edilmiş. Sloganın orijinali ‘’Yaşasın proletarya sınıfı!’’. Libé bir tek harfi (işareti) değiştirerek sloganı ‘’Yaşasın işçi sınıfının otu!’’ (Uyuşturucu) haline sokmuş.

Diğer gazetelerde ilginç neler vardı hatırlıyor musunuz?

50 yıl olmuş nereden hatırlayacağım? Ama Le Monde ile L’Humanité birinci sayfalarını olduğu gibi Mao’nun ölümüne ayırmışlardı. Sağcı gazeteler de manşetten vermişti ama birinci sayfalarında başka haberler de vardı.

Peki bugün Mao’nun Çin’de özellikle genç kesimlerde yeniden moda olmasını nasıl değerlendirmek gerekiyor?

Bizde de bir Atatürk sevgisi var ya... Her iki örnekte de bu liderler bugün sadece olumlu yanlarıyla tanıtılıyor topluma. Uzatmayayım, bu konuda okuduğum en iyi yazı BBC’de yayınlandı.

PİSA araştırmasında Türkiyeli öğrencilerin başarısını nasıl anlamak lazım?

Bu araştırma Türkiye’nin genel eğitim düzeyini değil PİSA araştırmasına katılan öğrencilerin düzeyini gösteriyor. Evet kaliteli eğitim veren elit okullar var memlekette. Onlar iyi lise mezunları yetiştiriyor. Bu mezunların neredeyse yüzde 80’i de üniversite okumaya yurtdışına gidiyor. Türkiye dışındaki OECD ülkelerinde öğrenciler, bizdekine oranla çok daha uzun süre bilgisayar ekranında, yapay zeka ya da Tik Tok’la vakit geçiriyor. Bunun da etkisi olabilir. Yoksa sokak röportajlarında görüyoruz, bizdeki ortalama okuma-anlama becerisi aslında çok düşük. Çünkü kitap okuyan az. Matematikde başarılı çıkmış bu gençler. Bir arkadaşım ‘’Kopya çekmişlerdir’’ diye yorumladı. Mümkün mü? Bizdeki eğitim, egemen anlayışlara uygun olarak tasarlandığı için felsefe, mantık, sosyoloji gibi disiplinlere değil iktisat, maliye gibi alanlara yönelmiş durumda. Para kazanmak için de hesap kitap bilmek lazım.

Hocam PİSA başarısını gölgelemek için elinizden geleni yaptınız yani!

Küçük bir azınlığın başarısını bütün memlekete yaymak doğru mu sence? Ayrıca PİSA’da başarılı olunca maaşlara zam mı geliyor? Hapisaneler mi boşalıyor? Rejim bunu da propaganda malzemesi olarak kullanacak şimdi. Geçmiş olsun!

Haftaya görüşmek dileğiyle, iyi günler.

Sana da iyi günler.

Rejim başından beri bas bas bağırarak ‘’Terörsüz Türkiye’’ dedi yetmedi rekor oyla Meclis’ten geçirdiği yasaya “Millî Dayanışma ve Toplumsal Bütünleşmenin Güçlendirilmesine Dair Kanun’’ adını verdi. Erdoğan’dan Uçum’a rejimin sözcüleri sürecin barışla Kürtlerle herhangi bir ilgisi olmadığını herkesin gözünün içine soktu. Ama Öcalan ve yandaşları bıkmadan usanmadan ‘’Barış ve Toplumsal Demokrasi’’ sloganından vazgeçmedi. Bonus olarak, ‘’Pozitif Devrim’’, ‘’Demokratik Entegrasyon’’, ‘’Ekoloji/Jineoloji’’, ‘’Komün’’, ‘’Demokratik Ulus’’ gibi saçmalıkları sundu.

Başlangıçta sanki iki taraf varmış gibi müzakere, diyalog, İmralı heyeti gibi kavramlar kullandılar. Oysa ki her geçen gün ayan beyan ortaya çıkıyor ki, süreç dedikleri, rejimin Öcalan’a dayattığı onun da gönüllü ve oportünist bir yaklaşımla benimsediği bir Teslimiyet, Asimilasyon ve Türkleştirme projesinden başka bir şey değil. Devlet, Talat Paşa’dan bu yana, DNA’sına uygun bir şekilde, gayrı-müslüman ve gayrı-türk nufusu fiziken ve ruhen tasfiye ederek Tek Devlet/Tek Vatan/Tek Bayrak/Tek Dil ve nihayet Tek Lider projesini adım adım uyguluyor. Üstelik rejim bugün Kürt varlığını ortadan kaldırmak üzere, vakti zamanında sahneye çıkardığı Moiz Kohen’in Kürt versiyonunu buldu onu ön plana çıkarıyor.

Son dönemdeki bazı önemli gelişmelere baktığımız zaman Öcalan’ın ve yandaşlarının açıklamaları sıkışmışlığı, çaresizliği hatta iflası haykırıyor. Süreci ve Öcalan cenahını eleştiren kesimin derin, ince, ayrıntılı tahliller yapmasına gerek kalmıyor. Cenah o kadar beceriksiz, o kadar zayıf ki her açıklamaları bizzat kendilerini daha zor durumlara sokuyor.

Önem ya da kronoloji sırasına göre saymıyorum ama Apocular nereye ellerini atsalar ‘’paradigma’’ bir adım daha batıyor.

· İmralı’da Ağustos başında Kandil’den getirtilen PKK yöneticilerinin devlet yetkililerinin denetiminde Öcalan ile yaptığı görüşmelerin tutanağı yayınlandığında bir telaş sardı Apocuları. Önce ‘’Metin tahrif edildi’’ dediler, böylelikle görüşmeyi doğrulamış oldular. Sonra DEM, İmralı ve devlet görüşmeyi topyekün inkar etti. Ne var ki sözkonusu metinde geçen bilgi ve siyasetler Öcalan’ın uslubuna uygun olduğu gibi, onun daha önce yayınlanmış kitaplarında zaten var olan görüşlerdi. Rejim, yasaya, süreci yürüten yetkililer için ‘’soruşturmadan muaftırlar’’ maddesini boş yere koymamış. Belli ki zaten şeffaf olmayan süreçte çok sayıda yasadışı ve gayrımeşru işlemler yapılıyor.

· T.Bakırhan’ın açıklaması ve söylemi, Öcalan grubunun Alevi karşıtlığını faş etti. Bakırhan, DEM’in Alevi milletvekillerine ‘’Sokaktan topladığımız adamlar’’ diyerek, hem devlet ağzıyla Alevi düşmanlığını itiraf etti, hem de DEM’in milletvekillerini nasıl seçtirdiğini açıklamış oldu. Bu zat son olarak DEM kongresinde Kürt muhaliflere, Nazi terminolojisinden ödünç ‘’enfeksiyon’’ sıfatını kullanarak örgütünün ve kendisinin siyasi-ideolojik kimliğini ilan etti. N.Demirtaş’ın son videosu ise felsefi açıdan çok çok derin olduğu için o konuya giremeyeceğim. Ama dinlerken çok hoşuma gitti, katıla katıla güldürdü beni. Sağolsun. İstemeden komik olanların komikliği daha cazip oluyor.

· Öcalan’ın bugünkü Alevi düşmanlığı tamamen sünni/sünnici devletin söylem çerçevesine uygun. İdris-i Bitlis-i ve Yavuz Sultan Selim övgüleri de resmi ideolojinin bir parçası. Öcalan artık hem söylem hem içerik olarak Türk devletinin orta sınıf bir memurunun konumuna ‘’yükselmiş’’ durumda. Devletçi, Sünnici ve tarihi referanslı bir Alevi karşıtlığını meşrulaştırmaya çalışıyor. Hoyratça çıkarcı bir şekilde. Güncellenmiş yeni sürüm APOENTG 0.2 piyasada.

· Öcalan ve çevresi, Apocu hareketin üst düzey yöneticilerini, DEM sözcülerini, İmralı heyet üyelerini, gazeteci görünümlü ulaklarını, ‘’iliştirilmiş akademisyenlerini’’ sahneye çıkarttı. Hiç biri kendi kitlesini ve kamuoyunu ikna edemedi. Aksine tepkiyle karşılaştılar. Son olarak Kürt ordusunun Generalliğinden Arap devletinin Müşavirliğine tenzil ettirilen şahsiyetten medet umdular. O da Suriye’deki mevcut durumu Hafız Esad döneminden daha iyi olarak betimleyerek bizi aydınlattı. İradesini adaya teslim etmiş birinden ne beklenirdi ki? Quisling’in Kamışlı bayii!

· Şirketin iflasa yaklaştığını gösteren iki olay daha var:

- Apocular düzenledikleri tabutsuz cenaze törenleri ve taziye ile, kaybettikleri prestiji kazanmayı tasarladılar. Ne var ki, ölen kişilerin ne zaman, nerede, nasıl öldükleri konusunda herhangi bir bilgi veremediler (Örgüt içi infazlar?). Ayrıca sergiledikleri fotograflardan anladık ki, PKK çocuk savaşçıları seferber etmiş.

- Geçen hafta Almanya Dortmund’da bir festival düzenlediler. Tam bir fiyasko. Eskiden on binlerce kişiyi toplayabilen Apocular ancak küçük bir grubu bir araya getirebilmişti. ‘’Demokratik Entegrasyon’’ marka ürünlerin satış ve dağıtımında ciddi sorunlar var. Sosyal medyada Öcalan/DEM/Kandil’e yönelik kitlesel ve çok ağır öfkeyi de hesaba katmak gerek.

· S.Demirtaş’ın ince imalı süreç eleştirisi de Apocu medyada sansürle karşılaştı. Oysa ki bugün bu medyanın sansür ettiği bir bilgi ya da belgeyi anında başka medya organlarında okumak mümkün. Sansür de bir işe yaramadı.’’Özgür Basın’’ yine sınıfta kaldı.

· Apocular da sıkıştıklarını anladıkları için bizzat Apo’nun ağzından ve M.Sancar’ın kaleminden, lütfettiler de ‘’samimi ve yapıcı eleştirilere açık olduklarını’’ ilan ettiler. Hangi eleştirinin ‘’samimi ve yapıcı’’ olduğuna kendileri karar verecek. Böylelikle ‘’denetimli bir eleştiri’’ yolu açılacak.

Mevcut durumda, Öcalan’a ve sürece yönelik eleştirilere fikri olarak, siyasi olarak yanıt veremeyecek konumda olan troller küfür, hakaret ve tehdit silahına sarılmış durumda. Nafile. Küfür, hakaret, tehdit zaafın belirtisi. Ancak işin kötüsü, Apocularla rejim bundan sonra el ele, muhaliflere karşı şiddet ve baskı uygulamaya başlayabilir.

Sonuç olarak, PKK terminolojisini bilenler için yazıyorum: ‘’Objektif ve/veya sübjektif ajanlık’’ aşamasından efektif ajanlık aşamasına geçtiler. ‘’Çözümlemeler’’ artık kifayetsiz. ‘’Önderliğin kurumsal kişiliğini bilince çıkarmak’’ artık mümkün değil. Çünkü kurum da, kişilik de, bilinç de berhava oldu.

Önderlik, müritlerine protez akıl takmış. Daha da vahim olan, ‘’Kurucu Önderlik’’in kafasındaki protez beyni de rejim takmış. Geçmiş olsun.

Kıdemli 3 gazeteci dünyada ve Türkiye’de haberciliğin bugünkü konum ve sorunlarını tartışıyor.

Hocam merhaba, duydum ki Leros organizasyonunuz çok eğlenceli geçmiş.

Bir dakika, bu hafta kitapları konuşmayacak mıydık?

Evet ama 3. Geleneksel Galatasaray Leros Oğlak Buluşmasından söz etmeyecek misiniz?

Bizim Leros buluşması özel ve esas olarak bizim Mektep topluluğunu ilgilendiren bir olay. Gerekirse Galatasaray’ın kendi mecraları var. Orada değerlendiririm bu konuyu. Ama bak Leros’la kitaplar arasında bir ilişki var.

Nasıl bir ilişki?

Leros’a Paris’ten, Nice’ten ve Istanbul’dan gelen arkadaşlarım sipariş ettiğim kitapları, Bodrum’dan gelenler de hediye kitaplarını teslim etti. Hepsi çantama sığmadığı için kitapları bir paket halinde Leros’tan kendi adresime kargoya verdim. Taşımaktan da kurtuldum böylece.

Başlıyor musunuz kitaplara?

Emine Uşaklıgil’in ‘’Cumhuriyet’in Kalemi Yunus Nadi’’ başlıklı kitabını bitirdim. Üstelik altını çizerek… Ama bir tanıtım yazısı ya da eleştiri yazmayacağım.

Sebebini sormuyorum çünkü anladım galiba…

Üstünde durmayalım. Meslekdaşım, arkadaşım Koray Düzgören anılarını yazmış bitirmiş. Herhalde yakında yayınlanır. Uzun meslek hayatını, kendi kariyerini, siyasi ortamla birlikte ele almış. Zengin bilgiler ve perspektifler var. Bir-iki yere takıldım ama geneli iyi bir kitap.

Yunus Nadi, Koray Düzgören… İkisi de gazeteci.

İyi de biri İttihatçı ve Kemalist öteki solcu.

Tamam siz Kürtler ve İttihat Terakki hakkında çok kitap okuyordunuz. Bu kalemde ne var ?

Salih Dündar’ın ‘’Saatin İçindeki Sır’’ başlıklı kitabına başladım. Eski bir PKKlinin son derece iyi tasarlanmış, PKK’yi içeriden anlatan bir çalışma. Selim Çürükkaya ve Mehmet Can Yüce gibi yazarların çalışmaları bu ara bence özel bir önem ve anlam kazandı. Bugünkü PKK’yi tanımak ve anlamak için, 1978’den bu yana hareket içinde yer almış, bilahare ayrılmış aktivistlerin/siyasilerin geçmiş değerlendirmesi önemli bilgi ve fikirler içeriyor.

Başka neler var elinizin altında? Ya da listenizde?

Paris’ten bir arkadaşım, Cengiz (Tarhan), ‘’L’ami de la famille : Souvenirs de Pierre Bourdieu’’ (Ailenin Dostu : Pierre Bourdieu’den Anılar) başlıklı kitabı göndermiş. Kamusal şahsiyetlerin, sosyal bilimcilerin, yazar çizerlerin kamusal konum ve tutumları ile özel hayatları arasındaki ilişkileri hep merak etmişimdir. Okuyup bitirince yazarım.

Leros’tan ve Bodrum’dan iki arkadaşım da iki kitap verdi:

- Şinasi Önengüt’ün ‘’Bir Tek Anılar Kaldı ve Galatasaray Lisesi 91. Dönem Anıları’’

- Kirkor Ceyhan’ın ‘’Teneke Bağlayanlar’’. Kirkor’un oğlu merhum Seyhan, benim Aix-Marsilya’dan arkadaşımdı.

2-3 aylık kitap stokunuz oldu yani değil mi ?

Oldu sayılır. Paris’ten sağolsun Ahmet (İnsel) Charlie Hebdo dergisinin iki özel sayısı ile ‘’Aujourd’hui en France’’ın özel Renaud sayısını getirmiş. Mest oldum. Türkçede nedense ‘’Pastanın Üzerindeki Çilek’’ deniyor halbuki Fransızcada ‘’Pastanın üzerindeki kiraz’’ denir.

Nedir bu çilek ya da kiraz?

Eser (Tezulaş) benim mektepten arkadaşım. 73 mezunuyuz biz. Babalarımız da aynı mektepten sınıf arkadaşı ve 1939 mezunu. Eser, Darphane’nin Hatıra Para Sertifikasıyla birlikte futbol takımımızın 26. şampiyonluğu anısına basılan bronz parayı hediye etti. Koydum oturma odasındaki dolabın üstüne.

Sizin Leros seferi, anlatmadınız ama aynı zamanda kitap seferi gibi olmuş anlaşılan.

Yok canım, kitap benim açımdan ek unsur. Ana boyut buluşma, muhabbet, gırgır, şamata, yeme-içme, eğlenme…

Apocu network, sürecin istedikleri gibi ilerlemediğini gözlemleyip, Kürt dünyasında giderek güçlenen ve yaygınlaşan bir muhalefet karşısında tökezliyor. Durumu kurtarmak için beceriksizce de olsa çeşitli manevralar çeviriyor.

Rejim ise, PKK’nin kendini feshetmesi, silahlı mücadeleyi bırakması (Ki herkes memnun) sayesinde aslında Kürtlerin Türkleştirilmesi ve iktidara eklemlenmesi anlamına gelen süreçle ilgili çerçeve yasayı Meclis’ten rekor sayıda oyla geçirdi. Erdoğan adım adım başarıyla uyguluyor taktik ve stratejisini. Bakalım nereye kadar?

Toplumu süreç konusunda henüz ve hala ikna edemeyen network’e bakalım: Önce sırasıyla D.Kalkan ve N.Demirtaş gibi piyonlarını öne sürdü. Bu iki sözcünün açıklamaları Süreç’i eleştirenlerin eline yeni kozlar verdi. Network bilahare biri kadrolu diğeri free-lance ulaklarını sahneye çıkardı. Onların çabaları da yetersiz kalınca son olarak iki ‘’iliştirilmiş akademisyen’’ söz aldı. Onlar da fos çıktı. Network şaşkın ve çaresiz görünüyor. Tabutsuz cenaze törenleri ve biat ayinlerine dönüşen toplu taziyeler de bekledikleri desteği sağlayamadı.

Son olarak İmralı Heyeti mensubu bir avukat ‘’Entelektüeller barış sürecine destek vermiyor’’ mealinde bir açıklama yaptı. Ayrıntılı bir şekilde ayıklayalım:

· Avukatın bu açıklaması, ‘’iliştirilmiş bir akademisyenin’’ itirazına rağmen doğru. Rejimin Öcalan’la birlikte başlatıp sürdürdüğü ‘’Terörsüz Türkiye’’ (Buna belki de ‘Kürtsüz Türkiye’ demek iyi olur) sürecine aydın, akademisyen cenahından anlamlı, kalıcı, yaygın bir destek gelmedi. Network’ün özellikle Barış Akademisyenlerinden umduğu destek, cılız bir-iki ses dışında niet!

· Avukat, entelektüelleri kast etmesine rağmen aslında dilinin altındaki baklayı çıkarıyor: Toplum sürece destek vermiyor! Entelektüeller, kendi başlarına bir sınıf ya da toplumsal katman değil. Aydın, toplumun hafızasına, vicdanına, taleplerine sahip çıktığı oranda aydın rolünü oynayabiliyor. Toplum sürece destek vermezse aydın niye versin ?

· Bırakın aydınları, aklı başında, özgür düşünebilen herhangi bir yurttaş ‘’Hizmetinize hazırım’’, ‘’Devletin en az MHP kadar sağlam bir kolonu olacağız’’ diyen birine destek verebilir mi? Kendisini resmen terörist ilan eden bir gruba prim verir mi? Network, bütün Türkiye ve Kürdistan toplumunu kendi sürüsü gibi Kurucu Önder’e biat eden bir kalabalık mı sanıyor?

· Gelelim aydınlara. Çoğu sol kökenli, olmasa da sol’u, Marksizmi, ulusal kurtuluş hareketlerini, sömürgeciliği bilen aydınlar, ‘’Marx’ı aştım’’, ‘’Komün’’, ‘’Demokratik Ulus’’ ve benzeri saçma sapan formül ve tezleri yaygınlaştıran bir şahsa, onun nebulasına destek sağlar mı?

· Network, Barış Akademisyenlerinden beklediği desteği göremedi. O akademisyenlerin bazıları, barış talep eden bir bildiriye imza attıkları için işlerinden atıldı, intihar edenler oldu, inşaatlarda çalışanlar var. Network, Türkiye’de ve diasporada, kendine iliştirilmiş bir kaç akademisyenin dışında, bu mağdur kesime maddi manevi herhangi bir destek verdi mi?

· Aydın tanımında önemli belki de tayin edici boyutlardan biri de iktidara karşı toplumu savunmak. AKP-MHP koalisyonu muhalif herkesi illegal ve gayrımeşru yöntemlerle tasfiye ederken, aydınların Süreç’e destek vermesini beklemek en hafif deyimiyle safdillik olmaz mı? Destek beklediğin aydının bir arkadaşı sürgünde, diğeri hapiste, kendisi işsiz, desteklediği partiyi kıtır kıtır kesiyor bu rejim. Böyle bir ortamda bu aydın sana destek verecek ha?

· Konunun gündeme gelmesinin nispeten yeni ve önemli yanlarından biri de, her kelimenin başına ‘demokratik’ sıfatını koymasına rağmen, network’ün benzersiz ve acımasız despotik bir örgüt olduğunu kanıtlayan bilgi ve belgelerin giderek daha fazla su yüzüne çıkması. Aydınlar, Stalin’i, Pol Pot’u neden desteklemediler diye kimse soruyor mu?

· Tesadüfen rastladım: Ne şiş yansın ne kebap akademisyenler de var. Çerçeve yasa iyidir, ona karşı çıkan savaş istiyor demektir gibi inciler duydum. Sıkıntılılar, orta yolculuğu çıkış sanıyorlar, umutlu görünme imajı vermek istiyorlar, sürece tam destek veremiyorlar, hafiften kıvranıyorlar. Kendilerine İkinci Kuvayı Milliyeciler (Hiç bir fikirlerine katılmadığım halde) adını veren Kemalist aydın, sanatçı grubu hiç olmazsa açık ve net, ikircikli değil.

Apocu hareket uğraşıyor, çabalıyor ama çok uzak olmayan bir gelecekte hareket edemez hale geleceklerinin farkında. Bu nedenle aralarında benim arkadaşlarımın da bulunduğu insanları tehdit edecek kadar alçaldılar. Ayrıca daha şimdiden kendi içlerinde ufak tefek de olsa çelişkiler, kapışmalar başladı. Örneğin Kandil’in İmralı ziyaretini tekzip edeyim derken kelimenin gerçek anlamıyla çarşafa dolandılar. Biri ‘’metinde tahrifat var’’ derken görüşmeyi onaylamış oldu. Öteki görüşmeyi külliyen yalanladı. İlki kalktı ‘’Görüşme yok ama önümüzdeki dönemde olabilir’’ dedi. İmralı sakini devlet yardımıyla el yazısıyla bir tekzip gönderdi. ‘’Güvenlik kaynakları’’ adlı bir devlet görevlisi de görüşmeyi inkar etti. Ama bir kitapçık boyutundaki Kandil-İmralı-MİT görüşme notlarını incelediğimizde öyle çok yeni, manşetlik bir bilgi/yaklaşım yok. Uslup Kurucu Önder’in, içerik de aynen öyle. Zaten bir arkadaş Öcalan’ın Türkiye ve Avrupa’da yayınlamış olduğu kitaplardan alıntılar bularak, görüşme notlarındaki görüşlerin Önder’e ait olduğunu kanıtladı.

Kürt ulusunun kendi kaderini tayin hakkını savunup, rejim karşısında duranlar, demokrasi, bağımsızlık ve özgürlük isteyenler, artık ortaokul müsameresine dönüşen bu gösteriyi sakince izlemekle yetiniyor. Öyle fazla müdahale etmeye, eleştirmeye filan gerek kalmıyor. Network mensupları ve onu destekleyenler konuştukça batıyor. Çandar’ın katkısı da manidar. Beter olsunlar. Müstehaklar. İradesini adaya teslim edenler bu sonun sorumluluğunu üstlensin artık.

Hocam merhaba, Nasılsınız?

İyiyim teşekkürler. Sen de iyisin değil mi ?

Evet iyiyim. İzninizle bugün değişik bir sohbet modeli uygulamayı öneriyorum.

Buyur…

Hocam ben sosyal medyada dolaşırken çok güzel, çok anlamlı, çok cazip alıntılara, atasözlerine, deyim, dize ya da satırlara rastlıyorum. Ve bunları hemen kaydediyorum. Ben şimdi bunlardan bir kaç tanesini size okuyacağım ve sizin bunları değerlendirmenizi, sizde uyandırdığı düşünce ve duyguları öğrenmeye çalışacağım. Özellikle de aktüaliteye uyarlayabilirseniz çok esaslı olur. Olur mu ?

Olur, yalnız iki çekincem var: İnternet özellikle de sosyal medya düşünceye, derinleşmeye, tartışmaya müsait bir mecra değil. Böyle reklam sloganı gibi iki söz ediyor birisi, çok like alıyor belki ama çok az insan o 5-10 kelimelik satırın derin anlamını, işlevini, konumunu her zaman doğru bir şekilde algılayabiliyor. Bir de bakıyorum senin aktüalite merakın hatta tutkun hala geçmemiş anlaşılan. İkincisi alıntıyı, içinde yer aldığı metnin yazım tarihi, mekanı ve yazarının konumuna göre değerlendirmek lazım. Çok az söz, her zaman her yerde geçerlidir. Olsun… Başlayabiliriz.

En uzun alıntıyı en başa koydum. Antonio Gramsci’den dinliyoruz: “Kendi ekmeğiniz olmadan fikriniz olmaz; bundan daha azı, sizi besleyenin fikrinin yankısından ibarettir. Ekmeğinizi kendi ellerinizde tutmadığınız sürece fikrinizin hiçbir ağırlığı olmaz. Gücünüzü kontrol eden, sessizliğinizi ve düşüncelerinizi de kontrol eder ve siz başkalarının fikirlerini kendi fikirlerinizmiş gibi tekrarlarsınız. Özgürlük, yemeğiniz size ait olduğunda, kendi adımlarınızı attığınızda ve sesiniz gerçekten sizden, vesayet veya boyun eğme olmadan geldiğinde başlar. Ancak o zaman fikrinizin değeri olur… ve ancak o zaman duyulur.”

Çok güzel. Çok iyi bir seçim. Çok iyi bir başlangıç. Değerlendirilecek pek bir şey yok. Gayet açık bir şekilde gerçeğin fotografını çekmiş Gramsci. Somut olarak maddi bağımsızlıkla manevi yani fikri bağımsızlık arasındaki köprüyü kurmuş. Mevcut tartışmada, anladın sen, network’ün kadrolu gazetecileri, siyasetçileri, akademisyenleri ya da gönüllü kalemşörleri protez beyinleri ile Kurucu Önderliği savunup, yenilgi ve teslimiyet ile iktidarın aleti olmayı zafer gibi göstermeye çabalıyor. Gerçeklerden neredeyse tamamen kopmuş durumdalar. Ben bunların gazeteci görünümlü olanlarına ulak dedim diye kızdılar. Ulak az bile… Bence bunlar artık rejimin ve şebekenin sahaya sürdüğü mayın eşekleri! Öte yandan sözümona esir adada, ne yemek yiyeceğini bile kendisi belirleyemezken, koca bir halkın kaderini yönlendirdiğini sanıyor. Kendi ekmeği yok, dolayısıyla öne sürdüğü görüş, ekmeği verenin fikrinin yankısından ibaret.

Hocam biraz sert olmadı mı?

Öyle mi oldu? Ne ziyanı var?

İkinci alıntıya geçiyorum : “Bakmak, görmek, olağanüstü önem kazandı. İnsanlar tüm gün ekranın karşısında. Bu, diğer duyuların zayıflaması demek. Özellikle sözün… Konuşma yok olmanın eşiğinde. Sürekli iletişim halindeyiz. Ama ne kadar çok iletişim kurarsak, o kadar az konuşuyoruz. O kadar az buluşuyor, kavuşuyor, anlaşıyoruz.”

Kimden bu alıntı?

Kürşat Oğuz’un David Le Breton’la yaptığı söyleşiden.

Evet beş duyudan birine, yani görmeye/bakmaya -ki ikisi aynı edim değil- öncelik/ağırlık/imtiyaz verirsek olguyu, olayı, kişiyi kısacası gerçeği kavrayamaz, anlayamayız. Çünkü hiç bir şey sadece göründüğünden ibaret değildir. Le Breton haklı: Gördüklerimiz üzerine konuşamazsak, tartışamazsak o gördüklerimizin ne olduğunu tam olarak anlayamayız. İnternet, sosyal medya, cep telefonları evet dilimizi kısırlaştırdı, muhabbetimizi kısalttı, okumamızı/yazmamızı sınırladı ya da kendi formatını empoze etti. Bu duruma karşı çıkmak için günde 2 saatten fazla ekrana maruz kalmayacağız, bol bol kitap okuyacağız, bol bol eşimizle dostumuzla hatta tanımadığımız insanlarla muhabbet edeceğiz.

Hocam bende çok sayıda alıntı, örnek var. Şimdi 3 tanesini peşpeşe okuyacağım, sonra da sizin yorumlarınızı dinleyeceğim.

Peki olur...

1- “Kendinizi ne zaman çoğunluğun safında bulursanız, durup düşünme vakti gelmiş demektir.” - Mark Twain

2- “Çoğu insan gerçeği anlamaya değil, inandıkları şeyin gerçek olduğunu kanıtlamaya çalışır.” - Baruch Spinoza

3- “Korkunç derecede hasta bir topluma uyum sağlamak, sağlıklı olduğunuza dair bir emare değildir.’’ - Jiddu Krishnamurti

Tebrikler. Çok iyi, çok isabetli alıntılar seçmişsin. Üçü de bence doğru olduğu gibi aktüaliteye de çok uygun. 1. ve 3. alıntı aslında birbirini tamamlıyor. Çoğunluk ve çoğunluğun parçası olmak başlı başına bir dert. Gerçi ben ‘’çoğunluk’’ yerine ‘’egemenler’’ sözcüğünü de kullanabilirim. Sürüden ayrılmak, sürüden bağımsız olabilmek için elzem bu kişisel, tabii ki siyasi ve ideolojik özgürlük. Spinoza’nın sözü ne kadar doğru değil mi? Hele bizim gibi rasyonaliteyi ıskalamış, eğitim ve kültür birikimi zayıf olan doğu toplumlarında inanç çoğu zaman gerçeği bastırıyor. İnşallah, Maşallah, Allah’a Şükür’le geçiyor hayatımız.

Hocam son alıntı Kant’tan:

“Kendi aklını kullanma cesaretini göster!”

Bu da güzel. Belki de baştaki Gramsci alıntısıyla birlikte ele alabiliriz Kant’ın bu sözünü. Kusura bakma burada sapacağım. Kant deyince aklıma geldi. Ben hapiste öğrendim, kant, şekerli sıcak suya verilen isimmiş. Bana ‘’Hocam kant içer misin?’’ diye sorduklarında felsefi bir tartışmaya gireceğiz sanmıştım. Bir de TİKKO’cu bir arkadaşı Üç Dünya Teorisi konusunda ikna etmeye çalışırken başıma geldi. Bana cevaben ne dedi biliyor musun? ‘’Hocam ne Üç Dünyası yaa... Benim bildiğim bir bu dünya var bir de öteki dünya!’’.

Kant’ın önerisi de güzel ama bence önemli bir önkoşulu var: Bir insanın kendi aklını kullanma cesareti gösterebilmesi için öncelikle aklı olması lazım. Protez beyni varsa...

Hocam bitti. İyi oldu değil mi?

Ben iyi olup olmadığına karar veremem. Ona okuyanlar, dinleyenler karar verecek. Haftaya kitap seansı yapalım mı?

Olur hocam, iyi günler.

Share

Başta medya eleştirisi olmak üzere, Türkiye ve Mezopotamya’da (Orta Doğu ya da Yakın Doğu değil!) ve Batı dünyasındaki siyasi gelişmeleri, ayrıca müzik, kültür, futbol gibi konuları bu mecrada işlemeye devam edeceğim.

Daha önce yayınlanmış kitaplarım ile TarihCoğrafyaMedya başlıklı radyo programlarına da buradan ulaşabilirsiniz.

Okurların tüm değerlendirme ve eleştirilerini elimden geldiği kadar izleyip yanıtlamaya çalışacağım.