Ben hiçbir zaman ajandamı, günlüğümü, düşünce yazılarımı dijitale taşımadım. Her zaman elimin altında defterlerim, kalemlerim oldu. Bu yıl sistemimi yeniden kurmak isteyince insanların defterlerini nasıl tasnif ettiğini, ne kadar defter kullandığını merak ettim ancak sosyal medyada çoğunlukla defter süsleme örnekleri görebildim. Bense işin içeriğini daha çok merak ediyordum. Yıllardır daha iyi ve özenli yaşama çabamı paylaşan biri olarak, bu kez de defterlerimin içini açıp bu eksikliği ben gidereyim dedim.:) Neticede bu yazıyı kaleme alıyorum.

Günler birbirini kovalarken okuduğumuz bir kitabın bizde uyandırdığı düşünceleri, güzel bir öğleden sonranın ayrıntılarını, aklımıza ansızın gelen fikirleri ne kadar hatırlıyoruz? Ben biraz da bunların peşine düşmeye karar verdim. Defterler aracılığıyla sadece hayatımı organize etmeye çalışmıyorum, aynı zamanda hayatıma özenle yaklaşıyorum.

Peki, hangi defteri nasıl kullanıyorum? Yazmak tam olarak ne işime yarıyor? Hayatımı defterlere nasıl tasnif ediyorum? Bu yazıda bunları konuşuyoruz!

Neden kâğıda yazıyorum?

Dijital dünyanın sağladığı kolaylıkların farkındayım. Birkaç saniyede not almak, yazdıklarımız arasında arama yapmak, her şeye tek bir cihazdan ulaşabilmek gerçekten cazip. Yine de benim için kalemle kâğıdın yerini hiçbir şey tutmuyor. Bunun yalnızca nostaljik bir bağlılıktan ibaret olmadığını da ufak bir araştırma sonucu öğrenmiş oldum.

Meğer el yazısının öğrenme ve hatırlama üzerindeki etkileri bilimsel araştırmalara da konu olmuş. 2024 yılında yayımlanan, 24 ayrı çalışmanın sonuçlarını bir araya getiren bir meta-analiz*, ders notlarını elle alıp tekrar eden üniversite öğrencilerinin, bilgisayarda not tutanlara kıyasla akademik başarı bakımından küçük ama anlamlı bir üstünlük gösterdiğini ortaya koymuş.

2021 yılında Japonya’da gerçekleştirilen bir başka araştırmada** ise katılımcılar, kendilerine verilen randevu bilgilerini kâğıt deftere, tablete veya telefona kaydetmiş. Daha sonra bu bilgileri hatırlamaları istendiğinde, kâğıt kullananların bazı sorularda daha başarılı olduğu saptanmış. Araştırmacılar, kâğıdın sağladığı görsel ve mekânsal ipuçlarının hatırlama sürecinde rol oynayabileceğini düşünüyor.

Araştırmalarda görülen kağıdın, dijitale oranla hatırlamayı kolaylaştırıyor olabileceği gerçeğinin kendi deneyimimle örtüşen bir tarafı da var: yazarken yalnızca bilgiyi kaydetmiyorum, onun üzerine düşünüyorum da.

Bir kitabın altını çizdiğim cümlelerini defterime geçirirken, neden o cümlelerde duraksadığımı kendime soruyorum. Yazdıklarım sayesinde yaşadıklarımla sanki daha uzun süre vakit geçiriyorum! Üstelik eski defterlerimi karıştırmak, sürekli değişen düşüncelerimin izini sürmek de çok keyifli oluyor.

Deneyimlerimi biriktirdiğim defter: Deneyim Defteri

Çocukken annemin bana öğrettiği bir defter tutma yöntemi vardı, adına da akıl defteri diyorduk. Bu deftere merak ettiğim ve öğrendiğim her şeyi, kitaplarda altını çizdiğim cümleleri, aklıma gelen fikirleri yazardım. Ayrıca günlük tutuyor, bu defterde bildiğiniz serbest şekilde günümü anlatıyordum. Bir başka defterim, okuma ajandamdı. Bütün okumalarımı bu deftere kaydeder, en etkilendiğim kitaplar hakkında düşüncelerimi yazardım. Fakat üniversite yıllarında azalan okumalarım ve akıl defterime, günlüğüme elimin daha az gitmeye başlaması neticesinde defterlerim dolmamaya başladı. Dolmayan defterlerin varlığı beni çok huzursuz ediyordu! Bir türlü tiklenemeyen yapılacaklar listeleri gibi hissediyordum onları. Ben de defterleri birleştirmeye karar verdim.

Adına deneyim defteri dediğim bir defter tutma yöntemi geliştirdim. Bu defteri yıllık ya da iki yıllık tutuyorum. Deftere listelerle başlıyorum:

• Yıl içinde öğrenmek istediklerim,

• Okuduğum kurgu/kurgu dışı kitaplar,

• İzlediğim dizi/filmler,

• Dinlediğim sesli kitaplar ve podcastler,

• Gördüğüm yerler,

• Gittiğim tiyatrolar, sergiler, restoranlar

Yıl boyunca okuduğum kitaplara ilişkin incelemelerimi, gezdiğim yerlerden beni etkileyenlere ilişkin anılarımı ve kazanımlarımı, izlediğim filmlerden yönetmenlere dair keşfettiklerimi yazıyorum. Böylece tükettiğim her şeyi birer üretim sürecine dönüştürüyorum. Günlük tutmadığım zamanlarda anılarımı da burada biriktiriyorum. Zamanla defterim, o yılın kültür sanat etkinliklerinden seyahatlerine, okuduklarımdan yeni keşiflerime uzanan kişisel bir arşive dönüşüyor. Aylar sonra sayfalarını karıştırdığımda yalnızca neler yaptığımı değil, bütün bu deneyimlerin bende neler bıraktığını da hatırlayabiliyorum.

Düşüncelerimi geliştirmek ve yaratıcılığıma alan açmak için kullandığım 3 defter: Keşif, Serbest Alan, Günlük

2026 başladığında sağda solda karşıma çıkmaya başlayan bir kavram vardı: kişisel müfredat. Okul hayatı bittikten sonra kimse bize öğrenmemiz gerekenleri söylemiyor, gerçekten ilgi duyduğumuz alanlarda yapay zekaya sormanın ötesinde kendimizi geliştirmek ya da geliştirmemek tamamen bizim elimizde. Ben de öğrenmeye hevesli olduğum fakat üzerinde yeterince durmadığım konularda yaptığım okumaları ve araştırmaları bir defterde tutmaya karar verdim. Çünkü okuduklarım uçup gidiyordu, -yukarıda bahsettiğim araştırmaların da söylediği gibi- üzerine düşünüp çıkardığım özetler ise zihnimde daha çok yer ediyordu. Böylece dağınık notlarımı keşif defterimde toparlamaya başladım.

Deneyim defterimde okuduğum bir romanın bende bıraktığı izlere yer verirken keşif defterimde merak ettiğim bir kavramın peşine düşüyor, farklı kaynaklardan öğrendiklerimi bir araya getiriyor, kendi çıkarımlarımı ekliyorum. Kimi zaman bir felsefi akım, kimi zaman bir sanatçı, kimi zaman da üzerine yeterince düşünmediğim gündelik bir mesele...

Bir bakıma çocukken tuttuğum akıl defterine, onu ikiye ayırarak geri dönmüş oldum! :) Yalnızca bu kez ne öğrenmek istediğimi biraz daha bilinçli seçiyorum.

Keşif defterim haricinde serbest alan defteri adını verdiğim defterlerim de var. Bunları genelde yanımda taşıyorum, bazen gördüğüm güzel bir anı resmediyor, (herhangi bir yeteneğim yok, tamamen doğaçlama!) ya da aklıma gelen fikirleri karalıyorum. Seyahatlerimde ya da kendi kendime vakit geçirmek için gittiğim kafelerde onlardan biri muhakkak yanımda oluyor. Eskiden telefonumun notlar kısmında biriken anlık fikirlerimi, düşüncelerimi ve gözlemlerimi artık bu defterlerde topluyorum. Böylece yaratıcılığıma da alan açmış oluyorum!

Bu defterlerde güzel yazmak, yazdıklarımı bir sonuca ulaştırmak zorunda değilim. Kendime ait bir alan oluşturuyorum ve anın içinde bulduğum ilhamı kaydetmeye çalışıyorum.

Bu bölümün son oyuncusu elbette günlüğüm… Eskiden günlük tutmak vardı, sabah sayfaları konuşuluyor! (Bilmeyenler için sabah sayfaları, Julia Cameron’un Sanatçının Yolu kitabında zihni boşaltmak ve yaratıcılığı geri kazanmak için önerdiği bir yazma egzersizi. Her sabah uyanır uyanmaz, üç sayfa aklınıza gelen her şeyi yazıyorsunuz.) Günümüzü kaydederken duygularımızı, düşüncelerimizi de yazardık; üç sayfa kuralı olmasa da o da zihnimizi boşaltıyordu bence.

Sanatçının Yolu kitabını uygulamak, yıllar önce katıldığım yoga eğitmenlik eğitiminde ödevimizdi. Dolayısıyla o zamanlardan bu egzersize de aşinalığım var. Bu konuda bana en iyi gelen yöntemi de yıllar içinde, deneye yanıla buldum: ben günlük tutuyorum. Fakat bunu sabah erken saatlerde yapıyorum. Geçtiğimiz günü anlatıyor, başlayan gün için niyetlerimi aktarıyor, duygu ve düşüncelerimi ifade ediyorum. Diğer defterlerimde dış dünyaya yönelik bir merakın peşindeyken günlüğümde iç dünyama dönüyorum. Hislerimi yazarak ifade etmek, şükrettiklerimi hatırlamak ve hayal ettiklerimi kurgulamak bana oldum olası çok iyi gelmiştir.

Düzen ve disiplinin olmazsa olmazı: ajandalar!

Hayatım boyunca, her zaman bir ajandam olmuştur ancak 7 yıldır aktif olarak ajanda tutuyorum. Bunun ilk yıllarında öğrenciydim, sonra kurumsal bir şirkette çalıştım, şu an kendi işimi yapıyorum ve içerik üretiyorum. Özellikle son 2 yıldır çalışma hayatım ciddi bir planlama gerektiriyor çünkü yapılacaklar listemi, son tarihleri, haftalık düzeni tamamen ben belirliyorum.

Haftamı bir bütün olarak görebilmek düzen kurmamı kolaylaştırdığı için ben haftalık ajanda kullanmayı tercih ediyorum. Ajandamı aşağı yukarı şöyle planlıyorum:

• Aylık bölümler: özel günler, biletli etkinlikler

• Bütün haftanın bir arada göründüğü sayfalar: günlük rutinler ve her güne özgü yapılacak işler

• Boş sayfalar: alışkanlık takibi, hedefler ve listeler

Bu yıl ajanda kullanımım yoğunlaştığı için 2027’de iki ajanda kullanmaya karar verdim. Biri Hobonichi Weeks: küçük boyutlu, sürekli yanımda taşıyabileceğim haftalık ajandam. Bu ajandada haftayı sol tarafta tek sayfada görüyorsunuz, sağ sayfa ise boş bırakılmış. Bu boşluğu ihtiyacıma göre serbestçe kullanabiliyorum.

Diğer ajandam ise Flow Ajanda. Haftalık düzende, iki sayfaya yayılan ve günlerin ayrı alanlara bölündüğü bir ajanda. Hobonichi’de kişisel hayatımı ve günlük işlerimi planlarken burada içerik üretim sürecimi organize etmeyi; içerik fikirlerimi, yayın planlarımı ve metin taslaklarımı bir arada tutmayı düşünüyorum. İkinci ajandamın kullanım amacı ve düzeni üzerine biraz daha düşüneceğim. :)

Bir hayatı kaç deftere sığdırabiliriz?

Yazının başlarında, dolmayan defterlerimin beni nasıl huzursuz ettiğinden bahsetmiştim. Zamanla defterlerimin sayısı yeniden arttı ama onlarla kurduğum ilişki değişti. Artık onları doldurmayı görev olarak değil, farklı ihtiyaçlarımı karşılayan alanlar gibi görüyorum:

Hatırlamak için deneyim defterim,

Öğrenmek için keşif defterim,

Yaratmak için serbest alan defterlerim,

Kendime dönmek için günlüğüm,

Düzen kurmak için ajandalarım.

Elbette bunların hepsi için ayrı bir deftere ihtiyaç yok. Hatta benim de bazı defterlerimi birleştirdiğim, bazılarını aylarca elime almadığım dönemler oluyor. Bana iyi gelen bu düzenin bir başkasına fazla karmaşık gelmesi pekâlâ mümkün. Mesele olabildiğince çok defter tutmak değil, yazmanın hayatımızda nasıl bir yer edinmesini istediğimize karar vermek.

Bir hayatı kaç deftere sığdırabiliriz, bilmiyorum. Zaten hayatımızı bütünüyle kayda geçirmeye çalışmamızın da çok sağlıklı olacağına inanmıyorum! :) Fakat bazen yaşadığımız güzel bir günün ayrıntılarını, bazen aklımıza takılan bir soruyu, bazen de yıllar sonra dönüp okumak isteyeceğimiz düşüncelerimizi kâğıda dökmenin kıymetli olduğuna inanıyorum.

*Flanigan ve diğerleri (2024): Typed Versus Handwritten Lecture Notes and College Student Achievement: A Meta-Analysis. 24 çalışmayı inceleyen meta-analiz

**Umejima ve diğerleri (2021): Paper Notebooks vs. Mobile Devices: Brain Activation Differences During Memory Retrieval. 48 katılımcıyla gerçekleştirilen hafıza araştırması.

Bunlarla da kalmadı üstelik. Geçtiğimiz günlerde okuyup bitirdiğim bir kitapta ve gezdiğim bir müzede de arz-ı endam etti! Her ikisinden de ziyadesiyle etkilendim ve üzerlerine konuşmak, yazmak için sabırsızlanırken ikisinin bir kesişim noktası olduğunu fark ettim: zamanı bir çizgi değil, sarmal gibi ele alışları. Böylece hem zamanın düşünsel yönü hem de Gökyüzünde Nehirler Var ve Masumiyet Müzesi üzerine yazmak farz oldu.

Masumiyet Müzesi’nde Kemal’in Zamanı

Masumiyet Müzesi’ni yıllar evvel okumuştum. Elbette bu yıl dizisini izledim ve yıllardır merak ettiğim müzesini sonunda gezebildim. Bence Masumiyet Müzesi “tüketicileri” kendi içinde epey ayrılıyor. Kitap, dizi ve müzenin ayrı ayrı ve başlı başına keyifle tüketilebilecek sanat eserleri olduğuna inanıyorum. Bunu başarabildiği için Orhan Pamuk’a hayranlık geliştirmediğimi söylersem düpedüz yalan olur…

Her zaman yazarların yazdıklarının ötesini merak etmişimdir. Orhan Pamuk hem romanına/müzesine ilişkin röportajlarında hem de müzede hikayenin ötesini, zihnindeki Masumiyet Müzesi evrenini bize ucundan gösterme lütfunda bulunuyor. Bu durum beni çok memnun etti!

Pamuk’a göre müzelerin bir niyeti vardır: zamanı, mekana dönüştürürler.

Masumiyet Müzesi bunu kusursuz bir biçimde yapıyor. Üstelik olmayan bir zamanı: Kemal’in zamanını.

Peki sarmal nerede karşımıza çıkıyor? Öncelikle müzenin zeminine bir sarmal çizilmiş. Aynı motifi, Füsun’un meşhur kelebek küpelerinde de görüyoruz. Yazar bu motifle Kemal’in ihtiyaç duyduğu şeyi yapıyor aslında: nesneler, Kemal’in aşkının etrafında (sarmalın merkezinde) konumlanarak geçmişteki anıların kaybolup gitmesini engelliyor; zaman burada hapsoluyor.

Müze’den bir alıntıyla bu bölümü sonlandırayım: “Hayatı Aristo’nun zamanı gibi düz bir çizgi olarak değil de, tek tek eşyaların hatırlattığı yoğun anların her biri olarak düşünmeyi öğrenirsek, sevgilimizin sofrasında sekiz yıl beklemek bize alay edilebilecek bir tuhaflık, bir saplantı gibi değil, Füsunların sofrasında geçirilmiş 1593 mutlu gece gibi gözükür. Füsun’un dokunduğu ve koleksiyonumu oluşturan irili ufaklı eşyaları, bu mutlu anları hatırlamak için sakladım ve tarihlendirdim.”

Gökyüzünde Nehirler Var: Suyun Hafızası

“Zaman, iç içe dairelerdir. Ne ölür ne de azalır, kendi çevresinde dönüp durur.”

, Gökyüzünde Nehirler Var için şöyle söylüyor: “Bu roman, benim nehirlere aşk şarkımdır.” Bu ifade beni çok etkiledi. Üç karakter, iki nehir ve bir destandan türeyen romanda işlenen pek çok tema var: toplumsal bellek, kaybolan kimlik, unutulmuş ya da kaybedilmiş şehirler, nehirler, insanlar… Hafıza ve zaman kavramları ise romanın temelini oluşturuyor çünkü aslında bir su damlasının yüzyıllar boyu süren yolculuğunda uğradığı duraklar sayesinde karakterlerimizin yaşam öykülerini okuyoruz. Ninova’da başlayan yolculuk; tarihi, zamanı ve suyun hafızasını peşine takarak 1870’ler Londra’sına ve 2010’lar Mezopotamya’sına uzanıyor.

Elif Şafak, romanın merkezindeki su damlasını, zaman ve sarmal ilişkisini anlatmak için bir metafor olarak kullanıyor bence. Su buharlaşıyor, yağmura dönüşüyor, yeryüzüne geri dönüyor. Aynı döngüyü tekrar tekrar yaşıyor ama her defasında başka bir yerde, başka bir zamanda ve başka bir biçimde karşımıza çıkıyor. Tıpkı bir sarmal gibi. Üstelik Şafak, yalnızca suyun değil, insanlığın hafızasının da izini sürüyor. Yüzyıllar geçiyor, medeniyetler yıkılıyor, yenileri kuruluyor; buna rağmen insanlığın yaşadığı bazı acılar, kayıplar ve mücadeleler şaşırtıcı biçimde birbirine benziyor. Geçmişte yaşananlar gerçekten geçmişte mi kalıyor, yoksa başka insanların hayatlarında yeniden mi tezahür ediyor?

İşte bu noktada Masumiyet Müzesi ile çok güzel bir ortaklık kuruyorlar. Kemal, kendi geçmişini unutmamak için eşyaları muhafaza ederken Şafak’ın romanında su, unutulanların ve unutturulanların hikâyelerini taşıyor. Birinde bireysel ve bilinçli, diğerinde toplumsal ve kaçınılmaz hafızaya tanıklık ediyoruz.

Romana dair fazla ipucu verip tadını kaçırmayı hiç istemem. Çok severek okudum, çok etkilendim. Tesadüf bu ya, Masumiyet Müzesi’ni gezdikten bir gün sonra bitirdim bu olağanüstü öyküyü. Ve sarmal motifine bir kere daha rastlamış, bir kere daha hayran kalmış oldum…

Aynı Nehirde İki Defa Yıkanılmaz

Felsefe dersi almış her öğrencinin duyduğu bir söz vardır: “Aynı nehirde iki defa yıkanılmaz.” Herakleitos’u büyüdükçe daha iyi anlıyoruz sanki. Ne nehir aynı nehirdir ne de kişi aynı kişi. Aynı eylem bambaşka bir suda, bambaşka bir bedende tezahür ederken dışarıdan nasıl da aynı görünür?

Aslında hepimizin hayatında birtakım döngüler, tekrar eden motifler yok mu? Ben bazen bir olaya verdiğim tepkilerde, zevklerimde, huylarımda çocukluğumun; annemin, babamın izlerini buluyorum. Hayat da kimi zaman bulunmak zorunda kaldığımız muhitlerde, kimi zaman yollarımızın kesiştiği insanlarda tekrar ediyor. Ve fakat bu tekrar eden unsurlar, yaşantımızın içinde yepyeni anlamlar kazanıyorlar.

Zaman belki de düz bir çizgi değil, kendi etrafında kıvrılan bir sarmaldır. Bir yanı hep geçmişe, merkezine dönükken diğer yanı yeni yaşantılara doğru uzanır. Peki her dönüş bizi biraz daha ileriye mi taşır? Bazen aynı hataları yapıyor, aynı korkularla yüzleşiyor, geride bıraktığımızı sandığımız duygulara yeniden kapılıyoruz. Belki de sarmal, her zaman büyümeyi ve gelişmeyi değil, kimi zaman geçmişimizden bir türlü uzaklaşamayışımızı da temsil ediyordur.

Bütün bu tekrarların içinde hem değişen koşullara rağmen koruduğumuz bir çizgi hem de benzer yaşantılarda kazandığımız farklı bakış açıları olabilir. Galiba bizi asıl dönüştüren şey, aynı meselelerle yeniden karşılaşırken onlara her defasında başka bir yerden bakabilme ihtimalimizdir.

Yıllardır telefonumda sakladığım bir şiir var. Bu konu üzerine düşünürken birdenbire aklıma geldi ve onu telefon galerimin derinliklerinden bulup çıkardım. O zamanlar bu dizeleri ne düşünerek kaydettiğimi hatırlamıyorum. Bugünse aynı dizelerde bambaşka anlamlar buluyorum. Acaba değişen şiirden anladıklarım mı, yoksa onu okuyan ben miyim?

Ve görmek o yeri, o kişiyi, o şeyi ve kendimizi… yepyeni bir gözle.

Hayat ileri doğru yaşanır ancak geriye doğru anlaşılır.

Yazılarımda belli temalar izlediğimi fark ediyorum son zamanlarda: yetişkinlik, hayatın dönüşümü, değişimi, “iyi oluş” süreci…

Sevgili okur, eğer şu an 15-25 yaşları arasındaysan ve bu yazıyı okuyorsan muhtemelen kendine ve hayata karşı farkındalığı yüksek, gerçek benliğini arayan, öğrenmeye meraklı birisin. Bu yazıda ben, 20’lerimin başından sonuna yaşadığım dönüm noktalarını düşünürken fark ettiklerimi paylaşacağım.

Eğer 20’lerinin sonlarında bu yazıyı okuyorsan, muhtemelen benim yaşadığım dönüm noktalarından birini veya birkaçını yaşadın. Benzer yollardan geçtik, bazı şeyleri benzer zamanlarda kaybettik, değiştirdik ya da yeniden bulduk.

Ve belki de sen bu yollardan çoktan geçtin… Senin yaşlarına geldiğimde ve bu yazıyı dönüp okuduğumda “küçüğüm, daha öğreneceğin ne çok şey varmış!” diyeceğimden şimdiden eminim.

Yine de bugün, 29 yaşımda, geriye baktığımda hayatımdaki büyük değişimlerin 20’lerimde belli başlı alanlarda yaşandığını görüyorum. Özgüvenimde, iyi yaşam anlayışımda ve hayata yüklediğim anlamda, kariyer hedeflerimde, ilişkilerimde ve kendimle kurduğum bağda. Ve bunların belli başlı sebepleri vardı: avukat oldum (ama beklediğim gibi olmadı), kısa bir süre yurtdışında yalnız yaşadım, evlendim…

Bütün bunların içinde en çok da şuna şaşırıyorum: büyüdükçe ileriye giderken, bir yanımla da çocukluğumdaki kişiye yaklaşıyormuşum.

1. kendimi göstermeyi öğrendim: özgüvenim nasıl gelişti?

Burçlara inanır mısınız bilmiyorum ama ben bir başak burcuyum ve sayılan özelliklerini öyle taşıyorum ki, inanmadan geçemiyorum! Detaycı, biraz takıntılı, mantık insanı… Yaptığı işi hakkıyla yapmayı çok önemseyen bir mükemmeliyetçi. Buna karşılık hiçbir zaman “small talk” insanı olamadım, olamıyorum ben. Arkadaşlık ilişkilerimde de her zaman küçük çemberlerin insanı oldum, büyük arkadaş gruplarının parçası değil. Her arkadaşlığım derin ve anlamlı oldu. Bundan da ziyadesiyle memnundum.

Ancak okul hayatı bitip de iş hayatına girme vakti gelip çattığında bu derin ilişkilere değil, yüzeysel sohbetlere ihtiyaç duyuyorsunuz. Hele bir de stajyer avukatsanız! Dışardan tuttuğunu koparan, sesli ve kendinden emin bir görüntü çizmelisiniz. Girdiğiniz ortamda hemen sohbete dahil olmalı hatta dikkatleri üzerinize çekmelisiniz. Yoksa sizde “avukat materyali” görmez insanlar… Adliyede; icra dairelerinde, mahkeme kalemlerinde kalabalığın içinden sıyrılıp “iş bitirici” olmalısınız.

Bu alt başlığa kendimi göstermeyi öğrendim yazdığıma bakmayın, hala bunlardan hiçbiri olamadım ben. Hiçbir ortamda sivrilmem, sivrilemem, sivrileni de sevmem zaten. Çok yakınlarım dışında kimse duygularımın coşkun halini görmez.

Sınırlarım olmasını, o sınırların içinde de stabil olmayı seviyorum. Ama değişen şu oldu: ben bu halimle barışmayı, bu halimle kendimi var etmeyi ve göstermeyi öğrendim.

Stajda yapmak zorunda kaldığım işlerin, adliye tozu yutmanın etkisini asla yadsımasam da benim köklü bir değişim geçirmemi sağlayan şey İngiltere maceram oldu. Avukatlık stajımı bitirir bitirmez uzun yıllardır hayalini kurduğum bir yolculuğa çıktım: 24 yaşımda İngiltere’de 2 aylığına tek başıma dil okuluna gittim. Bu yolculuğu hep dilden ziyade -ki 2 ay zaten dilde büyük bir ilerleme kaydedebilmek için kısa bir süre- kişisel gelişimimde yaratacağı değişiklikler için istiyordum. Tam da beklediğim etkileri yarattı üzerimde.

Ben hiç aile evinden çıkmamış, anne-babasından 2-3 gecelik tatiller haricinde ayrı kalmamış bir genç kadın olarak ilk defa, üstelik yurtdışında kendimle baş başa olacaktım! Bu hem çok ürkütücü hem de çok heyecanlıydı benim için. Hayatımda ilk defa yurtta kaldım. İlk defa çamaşır odası kullandım. İlk defa internetim yokken, hattım henüz açılmamışken, etrafımda memleketimden kimse yokken yol aradım… Farklı kültürlerden insanlarla arkadaş oldum, bazen onlara ayak uydurdum bazen uzak durdum. Bilmediğim yerleri inceledim, keşfettim, gözlemledim… İngiltere’den iki koca bavulla tek başıma dönerken artık içimde keşfettiğim yeni bir Elif vardı: Tek başınalıktan korkmayan, gerektiğinde çekingenliğini aşıp hayatta kalabileceğini deneyimlemiş, özgüveni tazelenmiş bir Elif!

Meğer o günler, bugün binlerce kişinin — hatta beni tanıyan herkesin — izleyebileceğini bile bile kamera karşısında konuşabilen, yoga dersi verebilen birine dönüşmemin ilk adımlarıymış.

2. iyi yaşamayı seçmek

Özgüvenden söz etmişken eklemeden olmaz: kendime güvenimin gelişmesinin en büyük yardımcı oyuncularından biri de hayatıma girip adeta merkezi haline gelen yoga oldu. Skolyoz ameliyatı geçmişime fayda sağlaması amacıyla başladığım yoga — daha doğrusu o zamanlar benim için çoğunlukla asanalardan, yani yoga pozlarından ibaret olan pratik — hiç esnek ve güçlü olmayan bedenimi öylesine değiştirdi ki vazgeçilmez bir parçam haline geldi.

Küçüklüğünde toptan korkan, bütün sınıfta takla atamayan tek kişi olan ben; aylar süren çalışma sonrası hayalini bile kuramayacağım pozların o kadar da uzağımda olmadığını keşfedince devam etmekten başka seçeneğim kalmamıştı!

Sonrası biraz domino etkisi, biraz çorap söküğü, belki biraz da kelebek etkisi… Ne derseniz deyin, o ilk yoga videosunu açtığım gün hayatımın başka alanlarına da sirayet edecek bir değişim başladı.

Yoga sayesinde bedenimi başka türlü görmeye başlayınca ona daha iyi bakmak da istedim. Lise ve üniversite yıllarım boyunca bol bol tükettiğim fast food ve şekeri büyük ölçüde azalttım, evde daha dengeli öğünler yemeye başladım. Güçlendiğimi gördükçe başka türlü hareket etmeye de heveslendim, böylece direnç egzersizleri ve ağırlık antrenmanları zamanla rutinimin bir parçası oldu.

Yıllardır “iyi yaşamak” için motivasyondan çok disipline ihtiyacımız olduğu söyleniyor. Buna büyük ölçüde katılıyorum ama kendi hikâyeme baktığımda motivasyonun hakkını da teslim etmek istiyorum. Bazen ulaşılabilir küçücük bir hedefte ilerlediğimizi görmek, bir sonrakini denemek için ihtiyaç duyduğumuz motivasyonu yaratıyor; yeterince tekrar ettiğimizde ise adına disiplin dediğimiz şey oluşuyor.

Böylece ben 20’lerimin başında kendimi daha da geliştirmek ve ufak da olsa bu alana bir katkı sağlayabilmek ümidiyle yoga eğitmeni oldum. Hayatımın dönüm noktalarından biri de buydu.

3. plazada topuk tıkırtısıyla yürüyen o kız

Peki ben 20’lerimde nasıl biri olmayı hayal ediyordum? Yazan, üreten ve bununla da geçimini sağlayabilen biri olma hayalimi çoktan bırakmıştım. Bunun artık mümkün olduğuna inanmıyordum. Sosyal medyanın ilk zamanlarında işin buraya evrilebileceğini hiç öngörmemiştim açıkçası. Okumayı, yazmayı çok seven ve derslerinde başarılı olan her öğrenciye önerilen klasik meslek hukukçuluk değil midir zaten? :) Biraz özgürlüğüme düşkün olduğumdan hakim-savcı olmayı da hiç hayal etmedim, dolayısıyla lisenin son yıllarında artık hayalim “plazada topuklulularıyla tık tık tık yürüyen havalı bir avukat” olmaktı.

Şaka bir yana, başarılı çocukların taşıdığı en büyük illüzyonlardan biri, okul hayatında başarılı olmanın iş hayatında da fark yaratan biri olacağı anlamına geldiğini sanmak oluyor genelde bence. Okulda, daha küçük çevrelerde, aile içinde zekânın ve emeğin karşılığını görmek çok daha kolay. İş hayatında ise başarı dediğimiz şeyin çok daha fazla değişkene bağlı olduğunu; iyi olmakla öne çıkmanın her zaman aynı şey olmadığını fark ediyoruz.

Daha önemlisi, öne çıkmanın bedelini de düşünmeye başladım. Kariyerine ne kadar zaman, enerji ve zihinsel alan vermek istiyorsun? Karşılığında nelerden vazgeçmeye razısın? Çünkü yetişkinliğin bana öğrettiklerinden biri de şuydu: Her şeyi aynı anda, aynı yoğunlukta yaşayamayabiliyoruz.

Ben hem huzurlu, düzenli, sıcacık bir evim; hem birden fazla hobim; hem bedenime ve zihnime ayıracak vaktim; hem de diğerlerinden sıyrıldığım, iyi kazandığım, anlamlı ve “havalı” bir işim olsun istedim. Belki bunların hepsi bir hayatta mümkün. Ama benim için hepsini aynı anda merkeze koymanın mümkün olmadığını gördüm.

Her seçiş bir vazgeçişti.

Ben de galiba topuk tıkırtıları yerine spor ayakkabıları seçtim.

4. bir hayat “kurmak” = evlilik?

Tabii ki 20’lerimin dönüm noktalarından konuşurken hayatına bir yol arkadaşı edindiğin, bir evin sorumluluğunu aldığın, odana çekilip dünyana kapanma özgürlüğünü kaybettiğin o büyük kararı; evliliği anmamak olmaz. Bir insanın hayatındaki en önemli kararların işi ve eşi olduğu düşüncesine ben de katılıyorum ama bir şerh düşüyorum: Günümüz dünyasında işini değiştirmek görece daha mümkün. Belki bir evliliğini sonlandırmak da teoride o kadar zor değil ama pratikte büyük bir duygusal yük barındırıyor. Bu yüzden eş seçimini, iş seçiminden öne koyuyorum ben.

Evlenmek; birlikte bir ev, bir hayat kurmak demek. Karşındakini rutinlerine, alışkanlıklarına, ailene, arkadaşlarına dahil etmek... Karşındakiyle eş, arkadaş, sırdaş, ortak, “takım” olabilmek... Eğer tüm bunları hakkıyla yapabilirsen, kusursuzu değil ideal olanı arayabilirsen, tartışmalardan “kazanan-kaybeden” olarak değil “anlayan ve anlaşan” olarak çıkabilirsen de bence dünyanın en güzel şeyi evlilik olabilir. Bazen kendini hiçbir zaman yalnız hissetmene izin vermeyen sonsuz bir pijama partisi, bazen terapi seansı, bazen de birbirinin alanına girmeden güvende hissedebildiğin bir yuva. :)

Kendimi bir evliliğin içinde tanımaya hala devam ediyorum ve bu sürecin hayat boyu bitmeyen bir emek istediğini de biliyorum. Erich Fromm Sevme Sanatı’nda ne güzel söylüyor:

“Sevgi, sevdiğimiz şeyin büyümesi ve yaşaması için gösterdiğimiz etken ilgidir. Bu etken ilginin bulunmadığı yerde sevgi de yoktur.”

İlişkimin bana şimdiye kadar öğrettiği en önemli şey de bu oldu: Sevmek yalnızca birinin yanında iyi hissetmek değil, iki ayrı insanın birbirinin hayatıyla ilgilenmeye, birbirini tanımaya ve birlikte büyümeye devam etmeyi seçmesi.

5. çocukluğuna dönmek

Genelde kendimi geliştirmekle ilgili aldığım tüm aksiyonları sosyal medya hesaplarımda paylaşıyorum. İlk defa bir türlü elimin gitmediği, üzerine yazmadığım/konuşmadığım bir şey oldu: terapi sürecim.

28 yaşım için bu adımı atmaya karar vermiştim ve 2026’nın başında da online terapi almaya başladım. Her zaman farkındalığı yüksek biri olduğumu düşünsem de kendime birini sıfırdan anlatmaya başlayınca hem anlatırken kendi kendime keşfettiğim gerçekler, hem de benim daha önce hiç düşünmediğim konularda terapistin bağlantı kurduğu olaylar oldu. Bu yüzden bu sürece başlamış olmaktan çok memnunum.

Terapi sayesinde çocukluğum üzerine daha çok düşünür oldum. Çocukluğumu daha iyi anlamak için yıllardır kapağını açmaya bir türlü yanaşmadığım günlüklerimi okudum. O zamanlardaki hislerimi, hayallerimi ve gerçeklerimi tekrar fark ettim.

Şimdi çocuk Elif’i düşündüğümde kafamda canlanan bir imge var: masasının başında; onlarca kalemi, defteri ve kitabıyla yazıp çizen, okuyan, her özel günde sevdiklerine şiirler ve mektuplar yazan, en büyük hayali kendisini kelimelerle ifade edebilmek olan Elif.

Bir de şimdiki halime bakıyorum. Yazdığı metinlerle, çektiği video ve fotoğraflarla sosyal medyadaki varlığı hem en büyük hobisi hem de işi olan Elif. Şu an masamın başında, yine onlarca defterim ve kalemim elimin altında, keyifle bu yazıyı kaleme alıyorum.

20’lerimin beni çocukluğuma ne kadar yaklaştırdığını yüzümde içten bir tebessümle fark ediyorum.

Ben 14-15 yaşlarındayken -sene 2012- ülkemizde bir furya başladı… Wattpad! Hatta bundan birkaç sene sonra Türkiye, Wattpad’in dünyadaki üçüncü büyük pazarı haline gelecekti, öyle bir ilgi… Ben de daha ilk dönemlerinde Wattpad’i keşfetmiş bulundum. Evet, ben bir Wattpad yazarıydım.

Aslında hikaye yazma, yayımlama serüvenim daha eskiye dayanıyor, kısaca bahsetmek istiyorum. Her şeyden önce ben çocukken, henüz okuma yazma bilmiyorken bile annem benim için bir günlük tutardı. (Bkz. kapak fotoğrafı!) Bazen o günü anlatırdım, bazen masallar uydururdum, şiirler söylerdim. Annem yazdıktan sonra ben de o sayfalara resimler çizerdim. Hala duruyor o defterim! (Bu yazıyı yazarken ağlaya ağlaya okudum hatta.) Yazmayı öğrendiğim andan itibaren de kalemi ben devraldım. Zaman zaman sıklığı azalsa da hayatım boyunca, her zaman elimin altında bir günlüğüm oldu.

Biraz daha büyüyünce hikayeler, şiirler girdi devreye. İlkokulda yazdığım öyküleri başka sınıflara okutuyordu öğretmenlerim, şiirlerim okul dergisinde yayınlanıyordu. Ve ben, büyüyünce yazar olacağıma gönülden inanıyordum.

Biz çocukken bayıldığımız gençlik dergileri vardı, hatırlar mısınız? Benim favorilerimden biri Heygirl’dü ve onun internet sitesi, forumu da vardı. Eskiden büyük kuzenlerim Ekşi Sözlük’te yazardı, dolayısıyla forum kavramına da aşinaydım ve uzaktan uzağa hayrandım. Heygirl’ün forumu olduğunu görür görmez üye oldum. Kız kıza fikir paylaşımı yapılan, hatta arkadaş olunan çok tatlı bir platformdu. Oradan tanışıp yıllar boyu konuştuğum arkadaşlarım bile olmuştu.

Benim için asıl heyecan verici kısmı ise insanların Heygirl forumunda yazılarını paylaştığını keşfetmemle başladı. Bir başlık açıyordunuz ve haftalık bölümler yayınlıyordunuz. Aralarda da insanların yorumları oluyordu tabii. Benim o yaşlarda ekran sürem Cuma akşamlarıyla kısıtlıydı. :) Her Cuma yeni bölümünü yayınladığım bir de hikayem vardı.

Velhasıl kelam, ben yıllar boyu Heygirl forumlarında anonim bir şekilde yazılar yayımladıktan sonra, lise yıllarımda Wattpad’e ve Tumblr’a taşındım. 2012 yılında, daha Wattpad Türkiye’de yeni yeni yayılmaya başlamışken orada yazdığım üç hikayem vardı. Platformun “Kötü Çocuk” dönemine denk gelip “Yabancı” döneminde çıkmıştım bile. :) Ama döneme göre hatırı sayılır bir okur kitlem vardı ve orada yazarken yeni bölümü bekleyen onlarca kişinin olması beni inanılmaz motive etmişti! (Kendi kendimize bir yarışma bile düzenlemiştik. En İyi Tarihi Kurgu Hikayesi ödülü almıştım.:) )

O yıllardan sonra ne oldu bana bilmiyorum… Büyüdükçe kurgularımı çocuksu bulmaya, yazılarımı yetersiz görmeye başladım. Ben kimdim ki yazı yazıyordum? “Yazar” olabilmek için kırk fırın ekmek yemem gerekiyordu! Bu noktadan sonra kitap incelemeleri ve denemelerime devam ettim sadece, bunları da Tumblr’da paylaşmaya başladım. Zaman içerisinde orada 1000 takipçim olmuştu! O yıllar için çok büyük bir sayıydı bu. Resmen gelecekte bu taraklarda bezim olacağı belliymiş, diyebilir miyiz?

Genç yetişkinliğimde sosyal medya yolculuğum görsellik ve estetik kareler üzerine şekillense de kendimi kelimelerle ifade etme tutkumu hep içimde saklıyordum. Kitap incelemelerimi zaman zaman yayınlasam da derinlikli yazılarımı ve uzun hikayelerimi neden bırakmıştım? Wattpad’de, Heygirl’de yazmış olmaktan neden utanıyordum? Neden devamının gelmemesi için elimden geleni yapmış ve sabote etmiştim kendimi? Çocukken ucu bucağı olmadan kurduğum hayallerime ve hayalimdeki dünyalara neler olmuştu? Şimdi baktığımda asıl itirafın ve yüzleşmenin, bu kadar sevdiğim ve kendi yolum olacağına inandığım bir alana sırtımı çevirmemle alakalı olması gerektiğini düşünüyorum.

Büyüdükçe hayal dünyamızdan uzaklaşıyoruz… Yaptığımız herhangi bir aktiviteyi, hobiyi sadece yapmak için yapmayı bırakıyoruz. Dünyamıza kaygı mefhumu ekleniyor ve bazı sorular dönmeye başlıyor zihnimizde: “Bu yaptığım beğenilir mi? Yoksa alay konusu mu olurum? Gerçekten yeteneğim var mı?” Yaptıklarımız, performansa dönüşmeye başlayınca “yeterince iyi” olmadığımızı düşündüğümüz ya da bir menfaat elde edemeyeceğimiz alanlara vakit ayırmayı anlamsız buluyoruz.

Yaratıcılık araştırmacısı Teresa Amabile’nin 1985’te yaratıcı yazıyla ilgilenen gençlerle yaptığı bir çalışma var, bence bayağı çarpıcı. Katılımcıların bir kısmına yazmanın ödül, tanınma ve başkalarının onayı gibi dışsal nedenlerini; diğer gruba ise yazmanın verdiği haz ve kendini ifade etmek gibi içsel nedenlerini düşündüren sorular yöneltiliyor. Dışsal motivasyona odaklanan grubun sonrasında yazdığı şiirler, diğer gruplarınkine kıyasla daha az yaratıcı değerlendiriliyor.

Bunları okuyunca ister istemez kendi çocukluğumu düşünüyorum. Dört yaşımda anlattığım masalın iyi olup olmadığını düşünmüyordum. Heygirl’e bölüm yetiştirirken bunun bir gün bana ne kazandıracağını düşünmüyordum. Wattpad’de yazarken de “Bu yeterince edebî mi?” diye kendimi durdurmuyordum.

Aslında belki de büyürken yaratıcılığımızı tamamen kaybetmiyoruz. Ama yaptıklarımızla aramıza seyirciler koymaya başlıyoruz. Çoğu zaman bu seyirciler yolculuklarımıza ket vuruyor. Hatta onlardan önce biz kendimizi onların gözünden görmeye ve acımasızca eleştirmeye başlıyoruz…

Bunları fark etmem, yeniden kalemi elime aldığımı gösterecek cesareti bulmamın sonucu oldu bu Substack hesabı. Asıl başka bir şeyi itiraf ediyorum şimdi size: ben bir ilk gençlik hikayesi yazıyorum! Belki yıllar alır bitmesi ama artık yazma tutkumdan utanmıyorum ve burada bir kişinin bile bir yazımı okuması, yorum yapmaya değer bulması beni her şeyden daha çok mutlu ediyor.

Sanırım ben en büyük hayalimi buldum.

Çünkü “hayatımı değiştirmek istiyorum” dediğimizde çoğu zaman aslında neyi değiştirmek istediğimizi bilmiyoruz. Daha disiplinli, daha üretken, daha sağlıklı, daha sosyal olmak istiyoruz; hepsini birden ve mümkünse pazartesiden itibaren. Oysa benim için değişimin ilk adımı, her şeyi aynı anda değiştirmeye çalışmayı bırakmak oldu.

Birkaç aydır Instagram’da, @halftimeyogi isimli hesabım üzerinden yürüttüğüm bir seri var: “6 ayda hayatımı değiştiriyorum.” Şimdiye kadar dokuz bölüm oldu; içlerinden bazıları hesabımın en çok izlenen videolarına dönüştü ve seri boyunca çok güzel geri dönüşler aldım. Bu kadar uzun bir seri oluşturmayı hedeflememiştim aslında ama benim yaşamımda fark yaratan adımları paylaşmamın birçok insanı da olumlu anlamda etkilediğini görünce, ipuçlarımı paylaşmaya devam ettim.

Bu yazıda, seride sıralaması karışık olarak anlattığım tüm metotları özetleyerek ve bazılarını birleştirerek anlatmak ve kendi hayatıma etkilerinden söz etmek istiyorum.

1. Hayat Çarkı ve Ne İstediğini Bulmak

Ben 2022 yılında yoga eğitmenlik eğitimi kursuna katıldım. Önceki yazılarımda bu yolculuğumdan bahsettim, tekrara düşmemek için en baştan almıyorum :) Bu eğitimde en çok aklımda kalan ve beni etkileyen egzersizlerden biri, hayat çarkı egzersiziydi.

Bunun için bir kâğıda boş bir daire çizip altıya bölüyoruz. Ve her parçayı isimlendiriyoruz: aile ve arkadaşlar, iş/başarı/öğrenme, ilham/hobi, sağlık, inanç, aşk. Son olarak, her bir dilimi hayatımızda bize hissettirdiği doluluk ve tatmine göre değerlendirerek boyuyoruz. Böylece kendi hayat çarkımızı elde etmiş oluyoruz ve bize en eksik hissettiren alanı keşfediyoruz.

Aile ve arkadaşlıkta anlamlı bağlar kurup kurmadığımızı, başarı ve öğrenmede hayatımızda bize faydalı hissettiren alanların varlığını, ilham ve hobide yaratıcılığımızı kullanacak alanlarımızın olup olmadığını, sağlıkta beden ve zihin iyiliğimiz için gösterdiğimiz çabayı ve son olarak aşkta, hayatımızda tutkuyla bağlı olduğumuz uğraşlara veya insanlara sahip olup olmadığımızı sorgulayabiliriz.

Bu çarkı yapmanın iki anlamı var: birincisi, bazen üzerine çok da düşünmediğimiz bir eksiklik, hayatımızın bambaşka alanlarına sirayet edebiliyor ve hayata karşı duyduğumuz coşkuyu azaltabiliyor. Bu yüzden bu çarkın ilk amacı ve sorusu şu: bu alanlardan hangisi üzerine çalışmaya başlarsam diğerleri de otomatik olarak yükselir?

Öte yandan, benim “6 ayda hayatımı değiştiriyorum” metodumda bu çarkın bir anlamı daha var. O da şu: hayatımın her alanı üzerine aynı anda çalışmak yerine, bu dilimleri teker teker ele alıp doluluklarını arttırabilir miyim? Böylece her şeyi aynı anda yapma baskısından kurtulup eksik olanı görmemi ve odaklanmamı kolaylaştırmış oluyorum.

Benim hayat çarkımdaki bariz eksiklik iş ve başarı oldu. Bir süre önce kurumsal hayatı bıraktığım ve okuduğum meslek üzerine olan çalışmamı azalttığım için hala içten içe yetersiz hissettiğim anlar oluyor. Ve bu çarkı çizdikten sonra, bu alan üzerine aksiyon almaya karar verdim. Gerçekleştiğinde paylaşmak için sabırsızlanıyorum.

2. Enerjini Nereye Harcadığını Görmek

Hayat çarkında üzerine çalışmak istediğimiz alanı bulduktan sonra, bu alan üzerine çalışabilmek için üç temel ihtiyacımız olduğunu fark ettim. Enerji, zaman ve kimlik.

Çoğu zaman bir işe başlamadan önce en büyük problemimizin, kısıtlı zamanımız olduğunu düşünürüz. Oysaki o sırada doğru kullanamadığımız için boşa giden enerji, var olan zamanımızı bile yiyip bitiriyordur. Bir gün içerisinde sahip olduğumuz belirli bir miktar zihinsel ve fiziksel enerji var ve eğer buna idareli kullanabileceğimiz bir bütçe hesabıyla yaklaşırsak, tahmin ettiğimizden çok daha fazla işi bitirebiliriz.

Peki enerjiyi nasıl idareli kullanacağız?

Uyarıcıları, sömürücüleri ve kararları azaltarak.

Örneğin hayatımıza katmak istediğimiz alışkanlık, çocukluk günlerinden sonra çoğumuzun elinden kayıp giden kitap okuma alışkanlığı olsun. O elimizden düşürmediğimiz telefonlarımızda dakikalarca reels kaydırdıktan sonra saatlerce kitap okumak maalesef gerçekçi bir beklenti değil… Çünkü saniyeler içinde değişen uyaranlar, beynin anlık dopamin salgılamasına yol açarak uzun vadeli odaklanma gerektiren işlere olan yeteneğini ciddi şekilde düşürüyor. Dolayısıyla burada ilk maddeyi uygulamamız gerekiyor, kitap okumaya ayırmak istediğimiz 30 dakikanın öncesinde en az 5 dakika telefonla ilgilenmeyerek uyarıcıları azaltmak.

Gelelim sömürücülere. Bu kez örneğimiz, spora gitmek olsun. Tam o sırada birlikte vakit geçirmekten çok da hoşlanmadığımız bir arkadaşımızdan davet aldık… tam da burada, enerjimizi sömürecek bir sosyalleşme aktivitesine vakit ayırmak yerine “hayır” demeyi düstur edinerek sömürücüyü azaltabiliriz.

Ve en kritik konu: karar yorgunluğu. Gün içerisinde farkında bile olmadan aldığımız yüzlerce karar var. Ne zaman ne yiyeceğiz, kahve mi çay mı içeceğiz, pantolon mu etek mi giyeceğiz, babetle rahat edebilir miyiz yoksa spor ayakkabı mı giyelim? Tüm bu kararlara harcadığımız enerjiyi azaltmanın yolu, haftada yalnızca 1 saatimizi ayırarak aşağı yukarı yiyeceklerimizi, giyeceklerimizi, o hafta halledilecek işleri toparlayarak belirlemek gün içerisindeki enerji bütçemizi korumamıza önemli ölçüde yardımcı olacaktır.

Uzun lafın kısası, ikinci metot şu: hepimizin bir enerji bütçesi var. Onu idareli kullanmak için de uyarıcıları, sömürücüleri ve küçük kararları azaltmamız gerekiyor.

3. Zamanla İlişkini İyileştirmek

Hobileri bol, işleri yoğun olan insanlara tüm bunlara nasıl vakit bulduğu sorulduğunda “zamanımı iyi yönetiyorum” cevabını aldığımız olmuştur. Hepimizin hayali bu, zamanımızı yönetebilmek. Söylemesi çok kolay ama tıpkı enerjimizi sömürdüğü gibi, zamanımızı da sömüren onlarca uyarana maruz kaldığımız çağımızda uygulaması hiç kolay değil.

Zaman kaybının mümkün olduğunca önüne geçmek ve erteleme davranışını azaltmak için yıllar içinde bir yerlerde okuyup biriktirdiğim bazı ipuçları var: hemen yap, eksik yap, engelleri kaldır.

- 2 dakika kuralı: 2 dakikadan kısa sürecek işleri ertelemiyorum. Montumu asmak, ayakkabımı kaldırmak, bardağı bulaşık makinesine koymak, yatağı toplamak gibi… sonradan birikince gözümde büyüyen tüm bu işler anında yapıldığında göz açıp kapayana kadar bitiyor aslında.

- Hepsini değil, %60’ını yap: Diyelim ki bir işimiz var ama ona yetecek kadar zamanımız yok. Bitirmeye vakit olmadığı için tamamen ertelemek yerine o süre içinde yapabileceğim kadarını muhakkak yapıyorum. Geriye kalan kısmı tamamlamak, sıfırdan başına oturmaktan çok daha kolay oluyor.

- Engelleri kaldır: En önemlilerinden biri bu. Akşam spora gideceksem kıyafetleri hazırlamak ya da sabah yoga yapacaksam matımı sermek bile bunlara dahil. Böylece kıyafetim yatağımın üstünde hazırken gitmemeyi değerlendirmek yerine kendimi giyinmiş, çıkarken bulabiliyorum.

4. Hedef Yerine Kimlik Oluşturmak:

Sosyal medyada gördüğümüz kişilere benzemeye çalışmak, hatta o yabancıları vizyon panolarımıza koymak ne zamandan beri normalimiz oldu?

Kilo vermek, yıl sonuna kadar “şu kadar” kitap okumak, başarı elde etmek, terfi almak, takipçi sayısını arttırmak… Her biri hayatımızın alanlarından, projelerine dönüşmüş durumdalar. Kafamızda somut hedefler var ve onlara tik attığımızda derin bir nefes alacağımızı sanıyoruz.

Halbuki önümüzde, umarım, çok daha uzun yıllar var. Yıllar geçtikçe önemsediğimiz şeyler değişecek ama bu sırada biz çoktan kimliğimizi kurmuş ve ona göre yaşıyor olacağız. Dolayısıyla o kimliği sağlam temeller üzerine inşa etmek her şeyden önemli.

Hedef cümlelerini, kimlik cümlelerine değiştirmeyi deneyebiliriz o halde:

Spor yapıp 10 kilo vereceğim. —> Hareket eden, bedenine iyi bakan biriyim.

Yıl sonuna kadar 100.000 kişiye ulaşacağım. —> İlham olan, bağ kuran biriyim.

Bu yıl 15 kitap okuyacağım. —> Okuyan, kendini geliştiren biriyim.

Çünkü, keskin hedeflerimizin sonuçları üzerinde her zaman kontrolümüz yok ama o kimliğe uygun davranışı bugün seçebiliriz. Ve geleceğimizi de aslında sıradan bir günde seçtiklerimiz oluşturuyor.

5. Hedef – Engel – Köprü

Bu yazıyı okumaya başladığında, eminim aklında değiştirmek istediğin bir alanı vardı hayatının. Belki hayat çarkını çoktan uyguladın ve önceliğinin bambaşka bir alan olabileceğini buldun, bilmiyorum :) Ama sonuçta bu yazıya tıklayan herkesin ortak bir ihtiyacı var: değişim.

Fakat ne istediğimizi bilmek, her zaman ona ulaşmak için yeterli olmuyor. Çünkü hedeflerimizi ve isteklerimizi belirlemekte iyiyiz ama bizi o hedeflerden ayıran gerçek engeli bulamıyoruz.

Tam da burada kullandığım çok basit bir yöntem var: hedef – engel – köprü.

Ben bu yöntemi uygularken, bir sayfayı yatay çevirip üçe ayırıyorum ve kendime şu üç soru soruyorum:

Nereye gitmek istiyorum?
Beni gerçekten durduran ne?
Aradaki en küçük köprü ne olabilir?

Mesela uzun bir süredir benim isteğim, daha fazla yazı yazabilmekti. Fakat yazacak belirli bir platformum olmamasını bahane ederek uzak duruyordum. Beni durduran şeyi sordum kendime: insanların hakkımda ne düşüneceğini fazla dert ediyor, okunmamaktan endişe duyuyordum. Ve o köprüyü kurdum: “kendi kendime yazmaktan hoşlanıyorum, birine hitap etmek için yazmıyorum. O zaman paylaşabilirim ve bir kişiye bile yazdıklarım hitap ederse benim için kazanç olur.” Böylece Substack’te yazı yazmaya başladım ve bu karar yazmaya ilişkin isteğimi de güçlendirdi, düzenli paylaşım yapmak beni kamçıladı.

6. Kusursuza Değil, Sürdürülebilir Olana İhtiyacın Var

Ve geldik benim için bütün bu yöntemleri işe yarar hale getiren son parçaya:

İstikrarlı olmak. Çoğunlukla istikrarı yanlış anlıyoruz. Sanıyoruz ki istikrarlı ve disiplinli biri, her koşulda kafasına koyduğunu aynı performansla yapar. Halbuki bu hiç gerçekçi değil. Hayatın olağan akışında eğlence var, sosyalleşme var, hastalık var, iş yoğunluğunun tavan yaptığı dönemler var… Kendimizi olasılıklara ve dönemlere göre esnetmeyi öğrenemezsek ipin ucu kaçıyor ve biz kendimizi başa dönmüş halde buluyoruz. Eğer bu esnekliği kendi kendimize alan açarak tanıyamıyorsak, bunu da tablolaştırmak mümkün ve çok basit.

Bir sayfayı yatay çevirip üçe bölüyoruz: İdeal – gerçekçi – minimum.

Örneğin ideal bir haftada üç gün spora gidiyorsak, gerçekçi bir haftada bu sayı iki olabilir. Sadece minimumuna vakit ayırabildiğimiz bir haftada ise yürüyüş yapıp spor salonu ihtimalini kafamızdan silebiliriz. Bir hafta salona gitmemek bizden hiçbir şey eksiltmez ama “yine devam edemedim, unut gitsin” diyerek kendimizi demoralize etmek aylar, yıllar süren atalet dönemlerine yol açabilir.

Bunlar gibi pek çok yöntem var, ben bana en iyi gelenleri anlattım. Tabii ki bunları ödev gibi, takip ederek yapmak değil de; hayatımızı bu bilinçle revize etmek değişimin asıl anahtarı oluyor.

Peki neden 6 ay?

Instagram’da seriye başlarken “Sadece 6 ayda hayatını baştan sona değiştirebilirsin” demiştim.

Çünkü hayatımızı, bilinçli seçimlerle çok kısa sayılabilecek bir sürede bambaşka bir yere taşıyabileceğimize inanıyorum. Ama şunu da biliyorum: değişimin sihirli tarafı altı ay değil.

Altı ayın, yeni bir davranışı yeterince çok tekrar etmek, bazı seçimlerin sonuçlarını görmek, işe yaramayanları değiştirmek ve en önemlisi kendimize dair yeni kanıtlar biriktirmek için yeterince uzun bir süre olduğunu düşünüyorum. Bu sizin için 3 ay, bir başkası için 1 yıl da olabilir.

Bir sabah bambaşka biri olarak uyanmayacağız, hayatımız tek bir büyük kararla değişmeyecek. Kim olduğumuzu ve nasıl biri olmak istediğimizi tahlil ettikçe, enerjimize sahip çıktıkça, zamanımızı iyi kullandıkça; tüm bunları kusursuz olmaya çalışmadan ve ufak adımlarla, yolun kendisinden zevk alarak yaptıkça hayatımızın gerçekten farklı bir yöne doğru evrildiğini fark etmeye başlayacağız.

Amma velakin bu, bitecek bir süreç değil. Hayatımız dönüşecek, bazen temelinden sarsılacak, bazen alışkanlıklarımıza hiç uymayan işler yapmak zorunda kalacağız. Hayatın kendisi değiştikçe tekrar tekrar kendimizi aramaya gönüllü olmak ve bu keşiften hiç bıkmamak gerektiğini düşünüyorum, naçizane.

Umarım bu yazı kendinizi arama yolculuğunuzda ve değişim aradığınızda size eşlik edecek minik bir rehber olur. Gelecek yazılarda görüşmek üzere!

korumacı ailenin çocuğu olmak

Geçtiğimiz günlerde en son 2019’da geldiğim Bodrum’a, tatile geldim. Hatta bu yazıyı deniz kenarında yazıyorum, çok keyifli! Tatil yolunda fark ettiğim bir şey oldu: 22 yaşımdan 29 yaşıma uzanan 7 yıl tatillere bakış açımı ne kadar da değiştirmiş… O zamanlar aradığım heyecan duygusu, yerini huzura bırakmış. Kaliteli sakinliği rastgele eğlenceye tercih eder olmuşum.

Ben oldukça korumacı ebeveynlerle büyüdüm. :) Beni tabiri caizse küçük bir fanusta yetiştirmek istediler. Tabii büyüdükçe, yeni insanlarla tanıştıkça insan ucundan da olsa farklı hayatları görüyor. Daha genç yaşta daha çok gezen, daha çok “eğlenme” fırsatı bulan akranlarına imrenmeye başlıyor. Korunaklı küçük bir çevrenin kıymetini de geç anlıyor.

Belirli bir güvenlik çemberinin içinde büyüyünce, o çemberden ufak ufak çıkabildiğiniz vakitlerin başka bir tadı oluyor. Hiçbir anı kaçırmamak, her saniyeyi değerlendirmek istiyorsunuz. Festivale, konsere mi gideceğim? Erkenden çıkayım, tüm günü değerlendireyim, gezeyim, arkadaşlarımla doyasıya vakit geçireyim. Tatile mi gideceğim? Bütün güzel kombinlerimi götüreyim, oradaki eğlence mekanlarını keşfedeyim, deniz faslı biter bitmez dışarı çıkayım… Ben bu ihtiyacımın sebebini görece izole ilk gençliğime bağlasam da benim gibi olmadığı halde benzer kaygıyı taşıyan arkadaşlarım olduğunu da biliyorum.

her anı değerlendirme kaygısından arınmak

Büyüdükçe hayatı kaçırma korkum farklı alanlara evrildi. Davet edildiğim her yere gitmeye çalışmak, hafta sonlarını evde geçirmekten kaçınmak, daha uzun tatillerde büyük deneyimler yaşama zorunluluğu hissetmek gibi… Zamanla hayatı yaşamayı bırakıp “30 yaşına kadar yapılacaklar” listelerine (kim belirliyorsa bunları!) tik atmanın bir aracı gibi görmeye başladığımı fark ettim.

Sonra fark ettiğim şu oldu: aslında verdiğimiz her kararda, diğer ihtimallerden otomatik olarak vazgeçiyoruz. En basiti; bir mekâna gittiğimizde daha iyisinin olmadığının, bir arkadaşımıza “evet” dediğimizde o akşama denk gelen başka bir planın daha keyifli geçmeyeceğinin garantisi yok. Biz o anı hakkıyla değerlendirdiğimizi sanıyor olabiliriz, ertesi gün bizi çağıran diğer arkadaşımız arayıp ne kadar eğlendiğini anlattığında da pişmanlık hissiyle içimiz ezilebilir. Yani evet, hayatta bir şeyleri sürekli olarak kaçırıyoruz. Kaçınılmaz olan da tam olarak bu. Demem o ki hayat, kaçırılan ihtimallerin yasıyla yaşayamayacak kadar kısa!

Biraz kaderci yaklaştığımda, seçimlerimin veya elimde olmayan bir sebeple hayatın getirdiklerinin hayrıma olduğuna inanmamın beni bu konularda rahatlattığı olmuştur. Ama asıl kırılma noktam şu oldu: en küçüğünden en büyüğüne, yaptığım herhangi bir tercihin benim için doğru olması için “en iyisi” olması gerekmiyor. Zihnimin, bedenimin dinlenmeye ihtiyacı varken evde kalmak benim için doğrudur ve dışarıda birileri çok eğleniyorsa, onlara iyi vakit geçirmelerini dileyip kendi hayatıma dönebilirim. Kendimi her seferinde en iyiyi seçtiğime ikna etmek zorunda değilim.

İhtimallerle ve tercihlerle barışmam, işte bu gerçekleri kabullenmemle oldu.

kim olduğunu ve ne istediğini duymak

Kendimi, isteklerimi ve ihtiyaçlarımı duymaya ve bulmaya başlamam da bu meseleyi kökünden etkiledi. Hayata (dolayısıyla konunun başına döneyim, tatillere de) yaklaşımım çok önce, 22 yaşımın sonlarında yogayla tanışmamla değişmeye başladı diyebilirim.

Kendimi dinlemeyi ve yavaş yaşamayı öğrenirken yaşamın asıl tadını balkonda kahve içip kitabımı okurken, yoga matımda tüm teknolojik aletlerimden ve insan etkileşiminden uzakta bedenimi izlerken, sporda nefes nefese kalbimin atışını dinlerken aldığımı fark ettim. Ve hayır, doğayla iç içe olmayı hala sevmiyorum. :) (Bahçe değil balkon detayı da bu yüzden.) Yavaş yaşamak, konfor ve lüksten arınmak anlamına gelmek zorunda değil bence.

Bence yavaş yaşamak; günün belli bir zaman diliminde akşama ne yiyeceğini, ne giyeceğini, ertesi gün halletmen gereken işleri düşünmeden durabilmek. Dün kavga ettiğin kasiyerle bugün içinden hesaplaşmaya devam etmeden, sabah uğramayı unuttuğun banka için tasalanmadan durabilmek. Neyi sevdiğini, neyin sana iyi geldiğini bilerek, iyi geleni seçtiğinde diğer ihtimallerin merakıyla için içini yemeden durabilmek.

Velhasıl kelam, şimdi yıllar sonra Bodrum’dayım ve otelde, yan odadaki akranlarımın kahkahalarla odaya girdiği saatte uyanıp kahvemi demlerken kendime şöyle diyorum: “ben buyum işte, bu kadarım!” :) Sakinlik, rutinlerim, kendimle ve çok sevdiğim küçük çevremle bir arada olmak bana ait ve dair hissettiriyor ve daha fazlasına ihtiyacım da yok.

Ben bir “tek çocuk” olarak; çocukluğunu arkadaş edinmekte zorlanarak, ilk gençliğini ise yakın arkadaşlarına sıkı sıkı tutunarak geçirmiş biriyim. Arkadaşlarımın seçilmiş ailem, kız kardeşlerim olabileceğine canı gönülden inanmış, “İyi dostlar biriktirdim / Hepsi ailem oldu” dizelerini lise arkadaş grubuma ithaf etmiştim hatta. Dostlarımın hayatımın sonuna kadar yanımda olacağına hiç şüphem yoktu o yıllarda.

Birden fazla arkadaş ayrılığı yaşadım. Bir kısmı, lise arkadaş grubumla olandı ve yollarımız, düğün günümden hemen sonra hiç ummadığım bir sebepten büyüyen bir kavga sonucu, yüz yüze konuşmaya bile tenezzül etmeden beni hayatlarından çıkarmayı tercih etmeleri üzerine oldu. Benimle “ruh ikizi” olduğuna inanan bir başka arkadaşım ise, zaman içinde iletişimi azalttı ve gitmek istediğini hissettiğim noktada ben de onunla bağımı sürdürme çabasını sonlandırdım. Her iki durum da beni fazlasıyla yaraladı, uzun süre tüm arkadaşlıklarımı, kendimi sorgulattı. Duygularıma, düşüncelerime ve ilişkilerime verdiğim emeğe tanıklık eden ailem ve başka yakın dostlarım olmasaydı kendimden şüphe edecek seviyeye dahi getirebilirdi beni bu ayrılıklar.

Bilhassa lise arkadaş grubumu ömürlük sanırdım. İçimizden herhangi biri hata yapabilirdi, kavga edebilirdik, anlaşamayabilirdik ama biz “aileydik”, hatası olanı hatasıyla, kusuru olanı kusuruyla kabul ederdik. Olanı olduğu gibi severdik… Bunun böyle olmadığını, arkadaşlarımın bende kapladığı yerin, benim onlarda kapladığımla aynı olmayabileceğini acı yoldan öğrendim.

Bir tanışıklığın arkadaşlık, arkadaşlığın dostluk mertebesine gelmesi ne kadar zorsa o dostluğun bitişi de o kadar zor olmalı bence. Bir ilişkiyi kurarken verdiğimiz emeği, karşımızdaki hata yaptığı anda ondan esirgemek bu kadar basit olmamalı. Kendi tecrübelerimi düşünmek, içinde yaşadığımız çağın getirdiklerini de fark ettirdi aslında bana bu noktada.

Belki de modern dünya, ilişkileri sürdürmekten çok kendimizi onlardan korumayı öğretmeye başladı bize.

Elbette insanın kendisini korumayı, gerektiğinde sınır koymayı öğrenmesi çok kıymetli. Fakat bazen bu korumacılık, ilişkilerdeki zorluklarla yüzleşmek ve onları aşmaya çalışmak yerine bitirmeyi seçmeye alan açıyor gibi geliyor bana.

Her kusur bir “red flag”, her anlaşmazlık manipülasyon ya da “gaslighting”, her incitici söz toksik bir ilişkinin göstergesi olarak anlaşıldığında, karşımızdakini anlamaya çalışmak için geriye ne kadar tahammülümüz kalıyor?

Bugün, en küçük hayal kırıklığında ilişkiyi onarmaya çalışmanın kendimize haksızlık etmek olduğunu düşünür olduk. Halbuki geçinmeye gönüllü olmak, her şeye boyun eğmek anlamına gelmiyor. En iyi kendimizden biliyoruz ki kimse dört dörtlük değil. İnsanlar hata yapabilir, özür dilemekte gecikebilir, doğru kelimelerle kendini ifade edemeyebilir. Sevgi, zaman içinde yapılan paylaşımlar ve kurulan bağ; keskin duvarlar çekmekten ziyade sağlıklı sınırlarla “ilişkileri onarma ihtimali” doğurabilir.

Belki de bunu yapamadığımız için bir yanda birbirine fazla dokunmayan, neşeli ama yüzeysel kalabalıklar; diğer yanda ise kimsenin birbirinin kusuruna katlanmak istemediği derin yalnızlıklar var. Herkes anlaşılmak istiyor ama çok azımız anlamanın gerektirdiği emeği vermeye cesaret ediyor.

Ben kendi deneyimlerimden yola çıkarak şu kanıya vardım: belki de beklentiyi azaltmak, insanları daha az sevmek değil; kimseyi kendi hayatımızdaki yerinde kalmaya mecbur sanmamaktır. Ben hâlâ dostluğa, uzun yıllar süren arkadaşlıklara inanıyorum. Sadece artık kalmaya ve emek göstermeye isteği olmayanı geçmişte biriktirdiklerimizin hatırına zorla yanımda tutmaya çalışmıyorum. Geçinmeye gönlü olana kapım açık; olmayana ise, kırgın kalsam da veda edip arkamda bırakmayı öğreniyorum.

“Çocukluğunun/gençliğinin kıymetini bil. Zaman çok hızlı geçiyor. Bak bize, kaç yaşına geldik. Sen daha hayata yeni başlıyorsun.”

Kim bilir kaç defa duymuşuzdur bu cümleleri! Çok da haklılar, maalesef… Yalnızca 1 ay sonra 29 yaşında olacağım. Kulağıma çok büyük geliyor bu sayı, “ne ara” derken buluyorum kendimi, “ne ara 30’a bu kadar yaklaştım?!” Yetişkin olmanın dayanılmaz ağırlığı çöküyor üstüme, artan sorumluluklarım, “yarın öbür gün çocuğum olursa ona sağlamak zorunda olduğum hayat”, “kaçırmak istemediğim hayat”, “huzur üzerine inşa etmek istediğim hayat”… Ne çok hayat tahayyülü var önümüzde. Pek çoğunu da üzerine düşünmekten, yaşayamaz hale geliyoruz.

Üniversiteye kadar yaşayacağımız hayatın belli bir çizgisi var. Bu çizgi ilk kez, üniversitede hangi bölümü okuyacağımıza karar vereceğimiz dönemde kırılmaya başlıyor. Belki kendimizi arayacak vaktimiz bile olmamışken dünyada, sadece 18 yaşımızda, hayatımızın geri kalanında ne yapacağımızı belirlememiz gerekiyor. Yeteneklerimizin, güçlü yönlerimizin, zayıf noktalarımızın farkında mıyız ki, buna göre bir yol belirleyelim? Başka çaremiz yok, mesleğimizi seçiyoruz. Nihayetinde mezun olunca, “kaygı” mefhumuyla burun buruna geliyoruz.

Şimdi ne yapacağım? Toplumun, hayatın bana sunduğu hazır yol sona erdi. Şimdi karşımda sayısız ihtimal var ve ben ilk kez gerçek bir seçim yapacak olmanın ağırlığını yaşıyorum.

Kurumsal bir şirkette ya da ofiste mi çalışacağım? Kendi işimi mi kuracağım? Bu meslek bana gerçekten uygun mu? Başarabilir miyim? Hayatımı idame ettirecek, hobiler edinecek, sosyalleşecek kadar para kazanabilir miyim?

Genelde bu soruların sonu, karşımıza çıkan ilk fırsata atlamak suretiyle gelir. Yapılan iş başvurularından olumlu sonuçlananı, nereye ait olacağını bilememe halini sonlandırarak derin bir nefes aldırır insana. Ta ki bu çalışma hayatında hiç “son duygusu” gelmediği fark edilene kadar. Artık büyük “deadline”lar yoktur; vizeler, finaller, yaz tatili yoktur... Sürekli yapılması gereken işler, teslim edilmesi gereken projeler, katılım gerektiren toplantılar vardır. Ve bu noktada tekrar sorarız: “İşimi seviyor muyum? Hayat boyu bu işi yapmak istiyor muyum?”

Ben İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezunum. Çocukluğum boyunca hayalim yazar olmaktı. İlk gençlik dönemimde, öyle kolay kolay yazar olunmayacağını anlayınca, ona hizmet edecek bir iş yapmak istediğime karar verdim. Düşündüğüm meslekler çevirmenlik, edebiyat öğretmenliği, gazetecilik, avukatlıktı. Başarılı bir eşit ağırlık öğrencisinin doğal olarak yönlendirildiği yer hukuk fakültesi oluyor, ben de dolayısıyla hukuk okudum. Çok da severek okudum! Mesleğimi en çok okulda sevdim diyebilirim. Ancak meslek hayatına atılınca avukatlığın beni uzun vadede tüketeceğini, pek mutlu etmeyeceğini, pratikle teorinin çok farklı olduğunu anladım. Bu süreçte de kendimi aramaya başladım.

Yoga yapmayı çok seviyordum. Hiçbir spora ilgim, egzersize de sabrım olmadığından hiç güçlü veya esnek değildim. Hikayesi başka bir yazıya ait olacak bir sağlık sebebiyle yogaya başladım ve zihnimi, bedenimi dönüştürdüğü halimle çok iyi anlaştım. Özgüvenimi yerine getirmiş, bakış açımı berraklaştırmış, hayatta ne istediğimi anlamaya beni yaklaştırmıştı yoga. Yetmezmiş gibi, vücudumun da güçlenmesine ve esnemesine olanak sağlamıştı. Yoganın etkilerine duyduğum hayranlıkla eğitmenlik eğitimi almaya karar verdim. Amacım eğitmen olmak değildi. Hem yoga felsefesini hem de pozların anatomik boyutunu anlamayı çok istiyordum.

Benim yogaya başladığım dönem, üniversiteden mezun olduğum seneye denk geliyor. Yoga, eğitmenlik eğitimine kadar geçen sürede hayatımı dolaylı olarak da etkiledi. Hareket, hareketi getirdi. Evde pilates ve mat egzersizleri yapmaya başladım. Daha sonra hareket, iyi beslenmeyi getirdi. Egzersizlerin etkisini görebilmek için daha iyi beslenmeyi düstur edindim. Böylece lise-üniversite boyunca markete yürümeye bile üşenen, kütüphane molalarında sürekli fastfood yiyen vücudum ummadığı bir değişim geçirmeye başladı. Okuldan mezun olunca bir karar daha aldım: yogada ve daha “iyi, dengeli” yaşama yolculuğumda gösterdiğim gelişimi kayıt altına alacaktım. Bu kayıtları paylaşmak için de bir sosyal medya hesabına ihtiyacım vardı ve işte böylece, halftimeyogi doğdu.

Eğitmenlik eğitiminin sonunda, mezun olmak için verdiğimiz derste, anlatmayı ne kadar çok sevdiğimi hatırladım. Okul hayatım boyunca konuyla hiç alakası olmayan arkadaşlarıma dahi konuları anlatarak çalışırdım derslerime. Her zaman bilgiyi anlatarak özümseyen ve bundan keyif alan biri oldum. Bu yönümü hatırlamak, baştan keşfetmek bana çok iyi gelmişti. Ve bir karar aldım: bana bu kadar iyi gelen, hayatımı değiştiren yogayı ben de naçizane, sıfırdan başlayanlara anlatacaktım.

Eğer sağlık problemim olmasaydı, o sebeple yogaya başlamasaydım, bana iyi gelmesine izin verecek kadar uzun süre sabırla devam etmeseydim -çünkü aylarca bedenim değişmedi ama pes etmedim-; bugün yoga eğitmeni ya da içerik üreticisi olmayacaktım. Hayatın bana sunduğunu düşündüğüm yol, yalnızca avukatlık kariyeriydi. Bense farklı ihtimallere alan açtım, hayatıma oturup oturmayacaklarını irdeledim ve üstüme yakışanları aldım, yakışmayanlardan vazgeçtim.

Demem o ki hayat, sadece seçiş ve vazgeçişlerden ibaret değil. Birden fazla şeyi deneyimlemeye, beğenip onunla hayat yolumuzda ne yapabileceğimize bakmaya ya da vazgeçip geri dönmeye hakkımız var. Büyüdükçe, olgunlaştıkça değişen arzularımızın peşinden koşmaya; hırslarımızı geride bırakıp huzuru aramaya ya da tam tersi, konfor alanından çıkıp zor olanın arkasında durmaya da hakkımız var.

Bugün, 29 yaşıma yalnızca bir ay kalmışken; nihayet hayatımı çizdiğim, yolumu bulduğumu iddia edemem. Hâlâ bazı çizgileri siliyor, bazılarını koyulaştırıyor, yeni ihtimalleri kâğıdın kenarına iliştiriyorum. Bir zamanlar yalnızca avukat olacağımı düşünürken bugün avukatlığın, yoganın, anlatmanın, yazmanın ve üretmenin aynı hayatın içinde birbirine yer açabileceğini biliyorum. Yarın hangisinin daha çok yer kaplayacağını bilmiyorum ve bunu şimdiden bilmek zorunda olmamanın rahatlığıyla, yeni ihtimallerin heyecanıyla bugünün tadını çıkarmaya çalışıyorum.

Şu an hayatta izlediğimiz rotaya ait hissetmiyorsak eğer, belki şunu hatırlamalıyız: bir şeyleri değiştirdiğimizde, sıfırdan başlamayacağız. Önceki yollarda bıraktığımız izler de heybemize eklediklerimiz de bize ait. Daha sağlam adımlarla, daha aydınlık yollarda yürümek mümkün; çünkü yol değiştirmek, başa dönmek değildir.

En sevdiğimiz, kimi zaman bizi çok yorsa bile son sayfasını zor çevirdiğimiz, bitirdikten sonra etkisinden bir türlü çıkamadığımız kitaplar “iyi kitaplar” olmaktan çok daha fazlasıdır. Bazen olmak istediğimiz, bazen olmaktan korktuğumuz kişiyi barındırırlar. Yeri gelir eksik, yeri gelir fazla olan bir yanımıza dokunurlar. Kısacası bize, bizimle ilgili sandığımızdan çok daha fazla şey söylüyor olabilirler.

Benim şimdiye kadar en sevdiğim, en etkilendiğim, okumayı seven herkese ilk önerdiğim kitap Kazuo Ishiguro’nun Günden Kalanlar’ı… Aşamadığım o kitap! Okurunun zekasının farkında olarak lafın tamamını söylemeyen ama anlatmak istediğini katman katman hissettiren yazarlara hayranım. Ishiguro’nun da onlardan biri olduğuna inanıyorum. (Başkaları da inanıyor olsa gerek ki Nobel ödüllü kendisi ) Neredeyse tüm külliyatını okudum ama Günden Kalanlar’ın yeri çok başka benim için. Bu kitap, baştan sona “vakar” kavramını irdelerken İngiltere’de bir malikanede baş uşaklık yapan Bay Stevens’ın “vakur bir uşak” olmakla hayatını yaşamak arasında yaptığı seçimi anlatır. Metinde ani iniş çıkışlar, heyecanlı bir olay örgüsü yoktur; ancak Stevens kitaba ağırlığını koyar, karşınızda gerçek bir insan gibi oturur ve hikayesini gözlerinizin içine bakarak anlatır. Onu dinlemekten başka çareniz kalmaz.

Peki Günden Kalanlar neden listemin ilk sırasında? Sebebi, Ishiguro’nun pürüzsüz dili ve Stevens’ın gerçekliği mi yoksa hayatta sıkışmış hissettiğim noktaları bana gösteriyor olması mı? Görevlerin ve mantığın, duyguların ve isteklerinle; hayatı kaçırma korkun, an’ın gerektirdikleriyle çatışıyorsa sen hangi tarafta durmalısın?

Biraz daha geriye gidelim, ilk gençliğimde en sevdiğim kitap, sonradan popülarite kazanıp bütün sosyal medya mecralarında kahve fotoğraflarına konuk olduğundan beri söylemekten çekindiğim bir eser: Kürk Mantolu Madonna. Hala her duyduğumda tüylerimi ürperten o büyük aşkın baş rolleri, Raif Efendi ile Maria Puder… Bu aşk özellikle ilk gençlik dönemimizde çoğumuzun kalbinde taht kurmuştur eminim. Neden? Sabahattin Ali’nin içe işleyen anlatımının yanında muhakkak bizden bir parça yok mu bu etkinin içinde? Raif Efendi’nin içine kapanık aşkının hazin sonu bir gün bizim de başımıza gelirse diye korkmuşuzdur illa ki. Aşkı arayan, o ihtimali kaçırmaktan korkan romantik ve hisli gençler için oldukça olasıdır bu korku diye düşünüyorum. Henüz aşkı hissetmemiş toy yüreklerin onun acısına duyduğu özlemle çalkalanmasına da sebep olmuştur bu hikâye, unutulmazların içine koymuştur kendisini.

Çok sevdiğim kitaplara dönüp baktığımda, Günden Kalanlar ve Kürk Mantolu Madonna’dan sonra birbirinden çok da ayıramadığım kitaplar var. Ian McEwan’ın Kefaret’i, Bernhard Schlink’in Okuyucu’su, Agota Kristof’un Büyük Defter – Yalan – Üçüncü Kanıt üçlemesi… Burada belki öne çıkacak roman Magda Szabo’nun Kapı isimli romanı. Kapı’nın çevirmeni, Szabó’yla ilgili şunları söylüyor: “Szabó, önemsiz gibi görünen olay ve kişilerden yola çıkarak okurunu büyüleyen ortamlar yaratabiliyor.” Beni bir kitap okurken yakalayan, kitabın içine hapseden şey bu: ufak detaylarda yaratılan derin, katmanlı dünyalar ve orada saklanmış, bilmediğim, görmediğim yaşantılar. Ayrıca üçüncülüğü paylaşan bu romanların bir ortak özelliği var, hepsi yazarlarının hayatından izler taşıyor ve yazarın mensubu olduğu toplumun yaralarını gözler önüne seriyor. Bu noktada kendime dönüp “neden” sorusunu sorduğumda bu kez kendi psikolojimden daha büyük bir resim görüyorum cevabımda: yaşamadığım, başıma gelmeyeceğine de inandığım toplumsal acıların böylesine sade, bir o kadar da çarpıcı işlenmesi beni çok etkiliyor.

Okumayı seven, okudukları üzerine düşünen, araştıran ve yazan biri olarak neden genel geçer kabullerin, kendini ispat etmiş eserlerin zihnimizdeki yeri bambaşka oluyor; sorgulamak çok keyifliydi. Pek tabii bu yazıyı yazarken, okuduğumuz kitaplarla psikolojik/sosyolojik temellerimizin gerçekten bilimsel bir bağlantısı var mı araştırdım. Somut ve kesin bir sonuca varılmamış olmakla birlikte; özellikle kurgu eserler okumanın insan psikolojisinde bir yeri olduğu aşikâr. Kâh kendimize tuttuğumuz bir ayna olup içimizde farkında bile olmadığımız yüzleşmelere alan açıyorlar, kâh yaşama ihtimalimiz olmayan hayatların sesi olup empati duygumuzu geliştiriyorlar.

Elbette sevdiğimiz kitaplardan yola çıkarak kişiliğimizin kesin bir haritasını çıkarmak mümkün değil. Yine de kitaplarımız bizi doğrudan açıklamasalar da kaçındığımız ya da tekrar tekrar kendimizi içinde bulduğumuz duyguları ve soruları yansıtıyorlar. Ben kendi listeme baktığımda, hayatı kaçırmaktan korkan yanımı, büyük bir aşkın ihtimaline inanan gençliğimi ve hiç yaşamadığım hayatların ayrıntılarına duyduğum merakı görüyorum. Artık biri bana “En sevdiğin kitap ne?” diye sorduğunda, vereceğim cevabın yalnızca edebî zevkime değil, bu dünyadaki derdime de dokunduğunu biliyorum. Belki şimdi aynı soruyu bir kez daha, bu defa biraz farklı sormak gerekir: En sevdiğiniz kitap hangisi değil; neden o kitap?